Doların tahtı sallanıyor mu? Fazla iyimser olmayın
ABD dolarının global sistemdeki hâkimiyetinin sona yaklaştığına dair ihtarlar yine gündemde. Bu kaygıların ardında ise açık bir neden var: Lider Donald Trump’ın ikinci periyodunda, ABD’nin ekonomik ve finansal gücünü ayakta tutan kurumlar ve normlar üzerindeki baskının artması. Bilhassa Fed’in bağımsızlığına yönelik saldırılar ve müttefiklere karşı savrulan keyfi gümrük tarifesi tehditleri, global yatırımcı inancını zedeliyor.
Alarmist görüşe nazaran, ABD yönetişimine olan inancın aşınması, dolar cinsi varlıklardan — başta ABD Hazine tahvilleri olmak üzere — süratli bir çıkışı tetikleyebilir ve vakitle yeni bir global para nizamının kapısını aralayabilir. Lakin bu senaryo, sanıldığı kadar gerçekçi değil.
“Alternatifi yok”tan daha fazlası
Doların gücü, sıkça lisana getirilen “alternatifi yok” argümanından çok daha sağlam temellere dayanıyor. Euro ve Çin yuanının yapısal sınırlılıkları elbette biliniyor; fakat doların asıl avantajı, küresel finans sistemine derinlemesine gömülü olması. Bu gömülülüğün boyutu birden fazla vakit hafife alınıyor.
Bugün dünya merkez bankalarının döviz rezervlerinin yaklaşık %56’sı dolar cinsi varlıklardan oluşuyor. Memleketler arası ticaretin, hudut ötesi banka kredilerinin ve global tahvil ihraçlarının da benzeri bir hissesi dolar üzerinden yürütülüyor. Döviz piyasalarında ise süreçlerin yaklaşık %90’ında dolar kullanılıyor. Örneğin Malezya ringgiti ile Şili pesosu ortasında süreç yapmak isteyen bir aktör, ekseriyetle evvel dolara geçiyor; zira iki para ünitesi ortasında direkt likidite yok denecek kadar az.
Asıl kilit: Döviz swap piyasası
Bu göstergeler etkileyici olsa da, doların dayanıklılığını asıl ortaya koyan alan döviz swap piyasası. Bu piyasada faaliyet gösterenler; milletlerarası bankalar, menkul değer şirketleri, çok uluslu firmalar, sigorta şirketleri ve emeklilik fonları üzere global finansın en büyük aktörleri.
Bu kurumlar, döviz riskini yönetmek için tıpkı para ünitesini iki sefer alıp satarak (spot ve vadeli) swap süreçleri yapıyor. Örneğin Japon hayat sigortası şirketleri, portföylerinin değerli bir kısmını ABD tahvillerine yatırıyor. Fakat yükümlülükleri yen cinsinden olduğu için dolar-yen kurundaki dalgalanmalara karşı kendilerini swaplarla koruyorlar.
Uluslararası Ödemeler Bankası (BIS) datalarına nazaran, global swap piyasasında dolaşımdaki toplam meblağ 100 trilyon doların üzerinde ve süreçlerin yaklaşık %90’ı dolar içeriyor. Bu ölçekte bir sistemin çözülüp öbür bir para ünitesiyle ikame edilmesi, son derece maliyetli ve pratikte neredeyse imkânsız.
Yaptırımlar neden hâlâ güçlü?
Doların global hissesinin azalsa bile tesirini yitirmeyeceğini savunan bir öbür yanlış argüman, ABD’nin yaptırım gücünün zayıflayacağı savı. Halbuki yaptırımların aktifliği, bankaların dolar sistemine erişim ihtiyacından kaynaklanıyor. ABD, rastgele bir bankayı — nerede olursa olsun — dolar bazlı sistemden dışlamakla tehdit edebildiği sürece bu silah tesirli kalıyor.
Dolar, memleketler arası ticaret ve finansın ana arteri olmaya devam ettiği sürece, bu yaptırım gücü de sürecek.
/*! This file is auto-generated */!function(d,l){“use strict”;l.querySelector&&d.addEventListener&&”undefined”!=typeof URL&&(d.wp=d.wp||{},d.wp.receiveEmbedMessage||(d.wp.receiveEmbedMessage=function(e){var t=e.data;if((t||t.secret||t.message||t.value)&&!/[^a-zA-Z0-9]/.test(t.secret)){for(var s,r,n,a=l.querySelectorAll(‘iframe[data-secret=”‘+t.secret+'”]’),o=l.querySelectorAll(‘blockquote[data-secret=”‘+t.secret+'”]’),c=new RegExp(“^https?:$”,”i”),i=0;i
Asıl risk öteki yerde
Trump’ın iktisat siyasetlerindeki savrukluk elbette riskli. ABD’nin artan borçlanma gereksinimi ve siyasallaşmış bir Fed algısı, global yatırımcıları ABD tahvillerinden çıkışa itebilir. Bu türlü bir kriz, doların merkezî rolü nedeniyle daha da yıkıcı olabilir. Lakin bu, doların global sistemden düşmesiyle tıpkı şey değil.
Sonuç olarak, Washington’ın finansal silahının kendi kendini imha edeceği istikametindeki beklentiler fazlasıyla hayalci. Tüm problemlerine karşın dolar, küresel para sisteminin merkezinde kalmaya devam edecek.
Kaynak: FT
Atilla Yeşilada ve Güldem Atabay tarafından kaleme alınan özel raporlarımıza abone olmak ister misiniz?
Raporlarımız kurumsal müşterilere yöneliktir. Abonelik fiyatlıdır.
Koşulları öğrenmek için bize e-mail atın: [email protected]
