Borsa oyunu: ‘Keriz silkeleme’den dev operasyonlara uzanan manipülasyon metotları neler?
Son devirde Borsa İstanbul’da yaşanan sert dalgalanmalar, düşük hacimli paylardan büyük banka paylarına kadar yayıldı. Uzmanlar, bu şekil hareketlerin artık birkaç manipülatörün gayretiyle açıklanamayacak kadar büyük ölçekli olduğunu belirtmekte.
Borsada Manipülasyon Nedir, Nasıl Yapılır?
Manipülasyon; pay senedi, bono ya da emtia üzere yatırım araçlarının fiyatlarının palavra haberlerle, düzmece süreçlerle ya da aldatıcı buyruklarla kasıtlı olarak yönlendirilmesi manasına geliyor.
Sıklıkla görülen metotlar:
- Pump and Dump (Şişir-Boşalt): Pay fiyatı yapay olarak yükseltilip, zirve noktada boşaltılır.
- Dump and Pump (Bastır-Topla): Pay fiyatı düşürülerek ucuzdan toplanır, sonra yükseltilir.
- Sahte Buyruk Taktikleri: Yatırımcıların kararlarını etkilemek için buyruk defterine aldatıcı alım/satım buyrukları girilip süratle geri çekilir.
Bu sistemler, bilhassa algoritmik süreçlerle milisaniyeler içinde yapılabiliyor.
Manipülasyon ve Spekülasyon Ortasındaki Fark Ne?
Manipülasyon çoklukla hileli niyetle, piyasayı yönlendirme gayesiyle yapılırken, spekülasyon piyasa öngörülerine dayalı riskli yatırım stratejilerini kapsar. Spekülatör, fiyat istikameti konusunda durum alırken piyasa bilgilerini çarpıtmaz. Manipülatör ise çoklukla bilgi kirliliği yaratır.
Borsa İstanbul’da Gözler Derin Aktörlerde
Manipülatif süreçler ekseriyetle düşük süreç hacmine sahip paylarda yapılır. Fakat son devirde yaşanan sert hareketlilik, BIST 100 içinde yüksek hacimli ve güçlü paylara de sıçradı. Bu nedenle uzmanlar, kelam konusu dalgalanmaların ardında büyük sermaye yapıları ve siyasi kontaklı aktörlerin olabileceği ihtimaline dikkat çekiyor.
Düzenleyici Kurumlara Davet: İnanç Tesisi Şart
Manipülasyonun önlenmesi, Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) ve Borsa İstanbul başta olmak üzere düzenleyici kurumların faal kontrolüne bağlı. Yargının da bu bahiste sorumluluğu büyük. Aksi takdirde, piyasalara olan inancın zedelenmesi yalnızca küçük yatırımcıyı değil, sermaye piyasalarının tüm ekosistemini tehdit ediyor.
Euronews
