Güldem Atabay: Dünya Ekonomisinden Notlar 

Özet:

Küresel iktisat yavaşlarken, Dünya Bankası dataları beklenenden daha dirençli bir tabloya işaret ediyor. Fakat bu dayanıklılık, düşük büyüme, artan siyaset meçhullüğü ve gelişmekte olan ülkelerde derinleşen gelir kaybı ile birlikte ilerliyor. ABD’de enflasyon teknik olarak denetim altında olsa da hissedilen hayat pahalılığı siyaseti şekillendiriyor. Çin’in rekor ticaret fazlası ise global istikrarlar açısından alarm zilleri çaldırıyor.

Küresel İktisat Yavaşlıyor Ancak Şoklara Dirençli

Dünya Bankası’nın Ocak 2026 tarihli Küresel Ekonomik Beklentiler raporu, global iktisadın son devirde beklenenden bir ölçü daha dirençli olduğunu ortaya koyuyor. Buna karşın büyüme hâlâ zayıf ve büyük ölçüde gelişmiş ekonomilerde ağırlaşmış durumda. Banka, bu görünümün bilhassa çok yoksulluğun azaltılması açısından ilerlemenin sonlu kalacağına işaret ettiğini vurguluyor.

Rapora nazaran global büyüme 2026’da yüzde 2,6’ya gerileyecek, 2027’de ise yüzde 2,7 ile hudutlu bir toparlanma gösterecek. Bu iddialar, yaz aylarında yapılan projeksiyonlara kıyasla üst istikametli bir güncellemeye işaret ediyor. Dünya Bankası’na nazaran bu revizyonun temel nedeni, ticaretteki aksamalara karşın ABD iktisadının beklenenden güçlü performans göstermesi.

Dünya Bankası Başekonomisti Gill, global iktisadın büyüme üretme kapasitesinin vakit içinde zayıfladığını fakat siyaset belirsizliklerine karşı görece dirençli kaldığını tabir ediyor. Lakin Gill’e nazaran bu iki eğilim uzun müddet birlikte var olamaz. Dayanıklılık ile dinamizmin ayrışması, kamu maliyesi ve kredi piyasalarında kaçınılmaz meselelere yol açabilir.

Gill ayrıyeten, 2025 prestijiyle kişi başına global gelirin pandemi öncesine kıyasla yüzde 10 daha yüksek olduğunu ve bunun son on yılların en süratli toparlanmalarından biri olduğunu hatırlatıyor. Buna rağmen birçok gelişmekte olan ülkede — bilhassa en fakir olanlarda — kişi başına gelirler hâlâ 2019 düzeyinin altında.

Enflasyon Cephesinde Global Rahatlama

Dünya Bankası, global enflasyonun 2026’da yüzde 2,6’ya gerilemesini bekliyor. Bu düşüşte işgücü piyasalarındaki yumuşama ve güç fiyatlarındaki gerileme belirleyici olacak.

Ülke bazlı büyüme varsayımları ise şöyle:

• ABD: 2026 büyüme iddiası yüzde 2,2’ye yükseltilirken, 2027 için yüzde 1,9 öngörülüyor.

• Euro Bölgesi: 2026’da yüzde 0,9, 2027’de yüzde 1,2 büyüme bekleniyor.

• Çin: Görünüm üst istikametli güncellendi; 2026 için yüzde 4,4, 2027 için yüzde 4,2 büyüme varsayım ediliyor.

Türkiye Görünümü: İç Talep ve Para Siyaseti Etkisi

Türkiye için Dünya Bankası, evvelki varsayımlarının bir ölçü üzerine çıkarak 2026’da yüzde 3,7, 2027’de yüzde 4,4 büyüme öngörüyor. Rapora nazaran bu görünümde canlı iç talep, inşaat yatırımlarındaki toparlanma ve para siyasetindeki kademeli gevşeme tesirli.

Dezenflasyon sürecinde gerçek fiyatlardaki artışın tüketimi desteklemesi, cari açığın bir ölçü genişlemesi ve sarsıntı kaynaklı harcamaların azalmasına bağlı olarak bütçe açığının daralması da öne çıkan başlıklar ortasında.

---

ABD Enflasyonu: Sayılar Sakin, Siyaset Gergin

ABD’de Aralık ayı enflasyon verisi birinci bakışta sürpriz içermiyor. Tüketici fiyatları aylık yüzde 0,3 arttı; artışın ana kaynağı tekrar kira ve besin fiyatları oldu. Kasım ayında hükümetin kapanmasının yarattığı süreksiz tesirler enflasyonu yapay biçimde aşağı çekmişti. Aralık’ta bu tesirler ortadan kalkınca fiyatlar tekrar üst geldi.

Bu tablo, Federal Reserve’in bu ay faizleri sabit bırakacağı beklentisini güçlendirdi. Aynı zamanda, ABD Başkanı Donald Trump’ın Fed Lideri Jerome Powell’a yönelik sert telaffuzlarının artacağının da işareti.

Buna rağmen çekirdek enflasyon baskıları hudutlu. Çekirdek TÜFE aylık yüzde 0,2 artarken, yıllık artış yüzde 2,6 ile son dört yılın en düşük düzeyine indi. İthalat tarifelerinin fiyatlara yansımasının da yavaşlamaya başladığı görülüyor. Bu nedenle 2026 içinde faiz indirimleri ihtimali büsbütün masadan kalkmış değil, fakat beklentiler netleşmiş de değil.

Trump ve ABD hanehalkı açısından sorun teknik enflasyondan fazla hissedilen hayat pahalılığı. Besin fiyatları son üç yılın en süratli artışını gösterirken, barınma maliyetleri Aralık’ta yüzde 0,4 artarak TÜFE’nin ana sürükleyicisi oldu. Bu tablo bilhassa orta ve düşük gelirli kesitler için önemli bir erişilebilirlik krizine işaret ediyor.

Bu kriz, Trump’ın onay oranlarını da baskılıyor. Yönetim, Kasım seçimleri öncesinde ömür maliyetlerini düşürmek için şu adımları gündeme aldı:

• Kurumsal yatırımcıların tek ailelik konut satın almasının yasaklanması

• Federal Housing Finance Agency aracılığıyla Fannie Mae ve Freddie Mac tahvillerinden 200 milyar dolarlık alım yapılarak mortgage faizlerinin düşürülmesi

ABD’de enflasyon teknik olarak denetim altında olabilir; fakat seçmen davranışını belirleyen öge, hissedilen pahalılık olmaya devam ediyor.

---

Çin’in Rekor Ticaret Fazlası: Güç mü, Kırılganlık mı?

Çin global ticarette son derece güçlü bir pozisyona ulaşmış durumda; lakin bu güç birebir vakitte önemli riskler barındırıyor. Çin, 2025’te 1,19 trilyon dolarla dünya tarihinin en büyük ticaret fazlasını verdi. Bu, bir evvelki yıla nazaran yüzde 20’lik artış manasına geliyor. Yalnızca Aralık ayında verilen 114 milyar dolarlık fazla, rekor aylardan biri olarak kayda geçti.

Bu tablo, ABD’nin Çin’e yönelik gümrük tarifelerine karşın oluştu. Trump tarifeleri Çin’in ABD ile olan ticaret fazlasını yüzde 22 düşürdü; lakin Çin bu açığı Avrupa Birliği, Afrika, Latin Amerika ve Güneydoğu Asya’ya yönelerek süratle telafi etti. Ayrıyeten birçok Çinli firma, eserleri Güneydoğu Asya üzerinden ABD’ye göndererek tarifeleri dolaylı biçimde aştı.

İkinci değerli neden ise ithalatın neredeyse hiç artmaması. Çin’in kendine yeterlilik siyaseti, 2030’a kadar uzanan beş yıllık planın merkezinde yer alıyor. Çin hem daha fazla satıyor hem daha az satın alıyor.

Ancak ironik olan şu: Çin bu kadar üretirken, kendi halkı bu eserleri satın alamıyor. 2021’den bu yana süren konut piyasası çöküşü, hanehalkı servetini önemli biçimde aşındırdı. İç talep zayıf kalınca fabrikalardan çıkan malların büyük kısmı direkt ihracata yöneliyor.

Zayıf yuan siyaseti da bu tabloyu besliyor. Pandemi devrinde Çin para ünitesinin bedel kaybetmesine müsaade verildi ve sonrasında güçlü bir toparlanma engellendi. Zayıf yuan, Çin mallarını global pazarlarda daha ucuz, ithalatı ise daha değerli hale getiriyor.

Batı’da yüksek enflasyon konuşulurken, Çin’de tam aykırısı bir sorun var: deflasyon. Yüksek üretim kapasitesi, zayıf iç talep ve fiyat baskısı, Çin eserlerini global ölçekte daha cazip kılıyor.

Bu dengesizlik artık global rahatsızlık yaratıyor. Çin’in imalat ticaret fazlası, ülkenin toplam ekonomik büyüklüğünün yüzde 10’unu aşmış durumda. Bu, Çin’de istihdam yaratırken, öteki ülkelerde fabrika kapanmalarına ve iş kayıplarına yol açıyor.

IMF Başkanı Georgieva, Çin’in para ünitesini güçlendirmesi, iç tüketimi artırması ve ihracata çok bağımlı büyüme modelinden uzaklaşması gerektiğini vurguladı. Aksi halde global ticaret tansiyonlarının daha da tırmanacağı ihtarında bulundu.

Pekin ise bu davetlere temkinli yaklaşıyor. Zira ihracata dayalı sanayi istihdamı, konut balonunun patlamasının yarattığı ekonomik hasarı şimdilik sınırlayan en değerli tampon olarak görülüyor. Yuanın süratli kıymet kazanması, bu dengeyi riske atabilir.

Atilla Yeşilada ve Güldem Atabay tarafından kaleme alınan özel raporlarımıza abone olmak ister misiniz? Raporlarımız kurumsal müşterilere yöneliktir. Abonelik fiyatlıdır. Şartları öğrenmek için bize e-mail atın: [email protected]ü