AB–Mercosur serbest ticaret anlaşması onaylandı: Dünyanın en büyük ticaret alanlarından biri kuruluyor
Özet:
Avrupa Birliği (AB) ile Güney Amerika’nın Mercosur ticaret bloğu ortasında yıllardır müzakere edilen özgür ticaret muahedesi, üye ülkelerin onayıyla kritik bir eşiği geçti. Mutabakat yürürlüğe girdiğinde dünyanın en büyük hür ticaret alanlarından biri oluşacak. AB endüstrisi için yeni ihracat fırsatları doğarken, Avrupa tarımı üzerindeki tesirler ve mutabakatın siyasi-jeopolitik sonuçları tartışma yaratmaya devam ediyor.
Avrupa Birliği üyesi ülkeler, uzun müddettir müzakere edilen AB–Mercosur özgür ticaret muahedesini onayladı. 1999 yılından bu yana görüşmeleri süren ve tekraren askıya alınan mutabakatın, önümüzdeki günlerde taraflarca resmen imzalanması bekleniyor. Muahede, Fransa başta olmak üzere birtakım üye ülkelerin itirazlarına karşın kabul edildi.
Anlaşmanın yürürlüğe girmesiyle birlikte Avrupa Birliği ile Mercosur ülkeleri ortasında dünyanın en geniş hür ticaret alanlarından biri kurulacak. Lakin bu adım, hem Avrupa’da hem Güney Amerika’da ekonomik ve siyasi sonuçları prestijiyle ağır tartışmaları beraberinde getiriyor.
Tarım kaygılarına karşın onay çıktı
Anlaşmaya karşı çıkan ülkelerin başında Fransa geliyor. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Mercosur ülkeleriyle ticaret pürüzlerinin azaltılmasının Avrupa tarımı üzerinde olumsuz tesirler yaratacağını savunarak muahedeyi “başka bir çağdan kalma” olarak nitelendirdi. Macron’a nazaran ekonomik kazanımlar hudutlu, ziraî riskler ise yüksek.
Buna karşın AB Konseyi’nde yapılan oylamada mutabakat kâfi dayanağı aldı ve süreç Avrupa Parlamentosu’na taşındı. Parlamento onayının akabinde muahedenin kademeli olarak yürürlüğe girmesi bekleniyor.
Ekonomik boyut: 4 milyar avroluk tarife kalkıyor
Ekonomik açıdan bakıldığında, muahede AB ile Mercosur ortasında yaklaşık 4 milyar avro fiyatındaki gümrük tarifesinin kaldırılmasını öngörüyor. Bu adım bilhassa daha evvel yüksek tarifelerle karşılaşan AB sanayi bölümleri için değerli.
Anlaşma sayesinde Avrupa’dan Mercosur’a ihraç edilen otomotiv modüllerinde yüzde 35, süt eserlerinde yüzde 28 ve şarapta yüzde 27’ye varan tarifeler ortadan kalkacak. Avrupa Komitesi, bu düzenlemenin AB’nin Mercosur’a ihracatını yıllık bazda yüzde 39 artırabileceğini ve Avrupa genelinde 440 binden fazla istihdamı destekleyebileceğini öngörüyor.
Buna karşılık, Fransa ve birtakım öteki ülkeler bu varsayımların optimist olduğunu ve Avrupa tarımı üzerindeki maliyetlerin gereğince hesaba katılmadığını savunuyor.
Çiftçi protestoları ve tarımın “korunan” yapısı
Avrupa genelinde bilhassa çiftçi örgütleri muahedeye sert reaksiyon gösterdi. Mercosur’dan bilhassa et ve tarım eserlerinin AB pazarını dolduracağı tarafındaki telaşlar vakit zaman sokak protestolarına dönüştü.
Ancak uzmanlara nazaran bu senaryo gerçekte hudutlu. Muahede, Mercosur tarım eserleri için tarife muafiyetini kota sistemiyle sonlandırıyor. Örneğin sığır etinde kota, AB toplam üretiminin sırf yüzde 1,5’ine; kanatlı etinde ise yüzde 1,3’üne karşılık geliyor. Bu kotalar dolduğunda mevcut gümrük vergileri tekrar devreye girecek.
Ayrıca ani ve sert ithalat artışları yaşanması halinde AB’nin esirgeyici tedbirler alma hakkı bulunuyor. Bu nedenle uzmanlar, tüm sert telaffuzlara karşın tarım dalının AB–Mercosur mutabakatı kapsamında hâlâ güçlü biçimde korunduğunu vurguluyor.
Güney Amerika için ne manaya geliyor?
Anlaşma, toplam nüfusu 700 milyonu aşan Mercosur–AB bölgesi için değerli bir ekonomik entegrasyon manasına geliyor. Mercosur ülkeleri açısından Avrupa pazarına erişimin genişlemesi, ihracat artışı ve direkt yabancı yatırım girişlerinin hızlanması bekleniyor.
Ancak bu süreç, Güney Amerika endüstrisi üzerinde de baskı yaratacak. Mercosur ülkelerindeki firmaların, Avrupa’nın yüksek katma kıymetli sanayi eserleriyle rekabet edebilmek için çağdaşlaşma, dijitalleşme ve verimlilik artışına yönelmesi gerekecek.
Siyasi açıdan ise muahede, Mercosur’un bütünlüğü açısından kritik bir ileti taşıyor. İç siyasi ayrışmalara karşın Mercosur’un hâlâ ortak ticaret siyaseti üretebilen bir yapı olduğu gösterilmiş oluyor. Blok, 35. yılında Avrupa Serbest Ticaret Birliği ile mutabakat yapmış, Kanada ile müzakereleri yine başlatmış ve artık de AB ile tarihi bir muahedeye imza atmış durumda.
ABD’ye alternatif mi?
Bazı yorumculara nazaran muahedenin zamanlaması dikkat cazip. ABD’nin daha müdafaacı ve tek taraflı bir ticaret çizgisine yöneldiği bir devirde, AB–Mercosur muahedesi çok taraflı ve kurallara dayalı ticaret nizamına güçlü bir vurgu niteliği taşıyor.
Bu durum, Mercosur ülkeleri için ABD’ye olan ekonomik bağımlılığı azaltma fırsatı olarak görülüyor. Bilhassa Washington’un ticaret ve güvenlik siyasetlerinde sertleştiği bir periyotta, AB ile kurulan bu derin ekonomik bağ stratejik çeşitlenme manasına geliyor.
AB için stratejik bir mesaj
Anlaşmanın sembolik boyutu da en az ekonomik tesirleri kadar kıymetli. Brüksel açısından bu adım, global iktisatta artan belirsizliklere, ABD tarifelerine ve Çin kaynaklı rekabet baskısına karşı Avrupa’nın kendi ayakları üzerinde durma iradesini gösteriyor.
Uzmanlara nazaran, AB içindeki görüş ayrılıklarına karşın bu mutabakatın geçmesi, Avrupa’nın global sahnede karar alma ve uygulama kapasitesini koruduğuna dair güçlü bir sinyal verdi. Aksi bir durumda, Mercosur ile gelecekte yapılabilecek rastgele bir muahedenin da büsbütün rafa kalkması ihtimali gündeme gelebilirdi.
Bundan sonra ne olacak?
Anlaşma artık Avrupa Parlamentosu’nun onay sürecine girecek. Parlamento sürecinde etraf standartları, tarım müdafaaları ve uygulama takvimi üzere başlıklarda ağır tartışmalar yaşanması bekleniyor. Sonuncu onayın akabinde mutabakat kademeli olarak yürürlüğe girecek.
AB–Mercosur muahedesi, özgür ticaretin global ölçekte tekrar mi canlandığı, yoksa yalnızca jeopolitik bir istisna mı olduğu sorusunu da beraberinde getiriyor. Fakat kesin olan bir şey var: Bu muahede, hem Avrupa hem Güney Amerika için ekonomik olduğu kadar siyasi sonuçlar da doğuracak uzun soluklu bir devrin başlangıcı niteliğinde.
Atilla Yeşilada ve Güldem Atabay tarafından kaleme alınan özel raporlarımıza abone olmak ister misiniz? Raporlarımız kurumsal müşterilere yöneliktir. Abonelik fiyatlıdır. Şartları öğrenmek için bize e-mail atın: [email protected]
