Türkiye 2026: Dezenflasyonun Konsolidasyonu, Yapısal Dönüşüm ve Çok Boyutlu Riskler
Özet:
Aralık 2025’te yıllık TÜFE’nin %30,89’a gerilemesiyle Türkiye iktisadı, 2026 yılına dezenflasyon sürecinin besbelli biçimde sürat kazandığı bir konjonktürde giriyor. Orta Vadeli Program, 2026’yı enflasyonda kalıcı düşüşün konsolide edildiği, büyümenin daha istikrarlı bir yapıya kavuştuğu ve yapısal ıslahatların somut sonuçlarının alınmaya başlandığı kritik bir eşik olarak tanımlıyor. Lakin bu olumlu çerçeve, global belirsizlikler ve iç siyasi-ekonomik riskler nedeniyle kırılganlığını koruyor.
2026’ya girerken genel çerçeve
2026–2028 Orta Vadeli Programı (OVP), Türkiye iktisadını dezenflasyonun kalıcı hale geldiği, büyümenin kompozisyonunun değiştiği ve ıslahat ajandasının birinci çıktılarının alındığı bir periyoda taşımayı hedefliyor. Buna rağmen global jeopolitik riskler, kur dinamikleri, vergi siyasetleri, kayıt dışı iktisat, türel dönüşüm süreçleri ve 2025’te yaşanan siyasi gelişmeler, bu senaryoyu gölgeleyen temel ögeler olarak öne çıkıyor.
2026 yılına ait ekonomik görünümü ana başlıklar altında pahalandırmak mümkün.
Enflasyon ve büyüme hedefleri
2026 resmi maksatları:
-
Enflasyon: %16
-
Büyüme: %3,8
Uluslararası kuruluş varsayımları:
-
Dünya Bankası: Enflasyon ≈ %18, Büyüme %3,7
-
OECD: Enflasyon ≈ %20,8, Büyüme %3,4
Büyüme stratejisinde iç talebin denetimli tutulması, ihracat ve yatırım odaklı bir kompozisyonun önceliklendirilmesi temel siyaset tercihi olarak öne çıkıyor. Buna rağmen hizmet enflasyonundaki yapışkanlık ve ücret-fiyat geçişkenliği, gayelerden sapma riskini canlı tutuyor.
Yapısal ıslahat gündemi
OVP, potansiyel büyüme suratını orta vadede yaklaşık 0,5 puan artırmayı hedefleyen dört ana ıslahat ekseni üzerine inşa ediliyor:
Beşeri sermaye ve istihdam:
Mesleki eğitimin sanayi 4.0 ve yeşil dönüşüm gereksinimlerine uyumlu hale getirilmesi, bayan istihdamını destekleyen kreş ve bakım kapasitesinin artırılması, NEET gençlere yönelik ağır faal işgücü programları.
Toplam faktör verimliliği:
Sanayide teknoloji odaklı yerlileştirme programları (HIT-30), tarımda akıllı tarım teknolojileri ve organize tarım bölgelerinin yaygınlaştırılması.
Yatırım ortamının güzelleştirilmesi:
Tek durak yatırım düzeneklerinin genişletilmesi, yargı süreçlerinin hızlandırılması.
Yeşil ve dijital dönüşüm:
Emisyon Ticaret Sistemi’nin devreye alınması, yenilenebilir güç kapasitesinin artırılması.
Yeşil dönüşümün ekonomik etkileri
Yeşil dönüşüm, kısa vadede çimento ve demir-çelik üzere karbon ağır bölümlerde maliyetleri artırma potansiyeli taşırken, orta ve uzun vadede güç ithalat bağımlılığını azaltarak cari açığın daralmasına katkı sunmayı hedefliyor. Avrupa Birliği Yeşil Mutabakatı’na ahenk, ihracatta yeni pazar ve eser fırsatları yaratabilecek bir kaldıraç olarak bedellendiriliyor.
Kur dinamikleri
2025 sonunda yaklaşık 43 düzeyinde olan USD/TL kurunun, 2026 yılı ortalama iddiaları 50–55 bandına işaret ediyor. Enflasyon farkıyla hudutlu, denetimli bir nominal kıymet kaybı ve Merkez Bankası’nın kademeli faiz indirimleri (yıl sonu %25–28 aralığı), gerçek efektif kurda sonlu pahalanma sağlayarak ithalat maliyetleri ve enflasyonist baskıyı azaltabilir.
PMI dataları ve imalat sanayi görünümü
İstanbul Sanayi Odası Türkiye İmalat PMI endeksi, Aralık 2025’te 48,9 düzeyine yükselerek son 12 ayın en yüksek pahasına ulaştı. Endeks hala daralma bölgesinde olsa da, yeni siparişler, üretim ve istihdamdaki yavaşlamanın besbelli biçimde azalması, 2026’nın birinci çeyreğinde imalat endüstrinde toparlanma sinyalleri veriyor.
Vergi siyasetleri ve mali riskler
2026 bütçe stratejisi, dolaylı vergilere bağımlılığı azaltmayı, direkt vergi tabanını genişletmeyi ve kayıt dışı iktisatla yapay zeka dayanaklı kontrol araçları (örneğin KURGAN) üzerinden çabayı hedefliyor.
Ancak vergi artışlarının enflasyonist baskı yaratma riski, yapay zeka takviyeli kontrollerin hedefinden sapması halinde mükellef-devlet ilgilerinde inanç sorunu doğması ve mükellef ahenginin zayıflığı, mali disiplin maksatlarını zorlayabilecek esas riskler olarak öne çıkıyor.
Kayıt dışı iktisat sorunu
Yaklaşık %25–30 düzeyindeki kayıt dışı istihdam, vergi gelirlerini sınırlarken toplumsal muhafaza ağını da zayıflatıyor. Programın bu alandaki dijital kontrol ve teşvikli kayıtlılık adımları muvaffakiyete ulaşırsa vergi tabanı genişleyebilir. Aksi durumda mali sürdürülebilirlik ve gelir adaletsizliği sıkıntıları derinleşebilir.
Hukuki dönüşüm ve yatırım iklimi
Yargı süreçlerinin hızlandırılması, alternatif uyuşmazlık tahlil yollarının yaygınlaştırılması ve fikri mülkiyet haklarının güçlendirilmesi, yatırım ortamı açısından kritik kıymet taşıyor. Buna rağmen tüzel öngörülebilirlikteki eksiklikler ve yargı bağımsızlığı algısındaki zayıflık, yabancı direkt yatırımlar üzerinde baskı oluşturmaya devam edebilir.
Ücret siyaseti ve gelir adaletsizliği
Asgari fiyat siyaseti enflasyon gayeleriyle uyumlu tutulmaya çalışılsa da ücret-fiyat sarmalı riski sürüyor. Yüksek seyreden gelir adaletsizliği (Gini katsayısı), toplumsal tansiyonları artırırken uzun vadeli büyümenin kapsayıcılığını da tehdit ediyor.
2025’ten taşınan siyasi riskler
2025 yılında yaşanan siyasi tansiyonlar, muhalefet önderlerine yönelik yargı süreçleri ve lokal yönetim–merkezi idare çatışmaları, yatırımcı itimadını zedeleyerek risk primini üst taşıdı. Bu belirsizliklerin 2026’ya taşınması, sermaye girişlerini sınırlayabilir ve ıslahat iradesini zayıflatabilir.
Bu risklerin azaltılabilmesi için yargı süreçlerinin şeffaf ve öngörülebilir biçimde yürütülmesi, alınan kararların siyasi ve hukuksal açıdan yoruma açık olmaması kritik kıymet taşıyor.
Sonuç: 2026 bir eşik yılı
2026 yılı, Türkiye iktisadı açısından ölçülebilir bir dönüm noktası olma potansiyeli taşıyor.
Olumlu senaryo (politika tutarlılığı korunursa):
-
Enflasyon yıl sonunda %20’nin besbelli biçimde altına iner
-
Büyüme %3,5–4,0 aralığında istikrarlı seyreder
-
PMI toparlanması imalat endüstrinde kademeli genişlemeye dönüşür
-
Kontrollü kur seyri dezenflasyonu destekler
-
Yeşil dönüşüm yatırımları cari açık ve ihracat tarafında birinci olumlu tesirleri verir
-
Vergi tabanı genişler, kayıt dışılık azalır
Yapay zeka dayanaklı vergi kontrol araçlarının adil ve şeffaf biçimde uygulanması halinde, hem vergi gelirleri artabilir hem de vergi adaletine katkı sağlanabilir.
Olumsuz senaryo (siyasi belirsizlikler ve ıslahat gecikmesi halinde):
-
Enflasyon %22–25 bandında sıkışır
-
Büyüme %3’ün altına geriler
-
Kur baskısı artar, PMI toparlanması gecikir
-
Gelir adaletsizliği ve kayıt dışı iktisat derinleşir
-
Hukuki belirsizlik yabancı yatırımı daha da sınırlar
Net kıymetlendirme:
2026 yıl sonu, Türkiye’nin orta vadeli ıslahat stratejisinin güvenilirliğinin en kritik sınavı olacaktır. Para ve maliye siyaseti uyumu, yapısal ıslahat iradesi ve 2025’ten taşınan siyasi risklerin faal idaresi sağlanabilirse, 2027’den itibaren daha yüksek, istikrarlı, kapsayıcı ve yeşil bir büyüme patikasına geçiş gerçekçi bir gaye haline gelebilir. Aksi halde kırılgan, stagflasyonist ve hatta “slumflasyonist” risklerin kalıcılaşması ihtimali güçlenebilir.
Yazar: Mücteba Onurhan Özmumcu
