Remzi Özdemir: Halka Arzın Vebali
Özet:
Son devirde Türkiye borsasında arka arda gelen halka arzlar, küçük yatırımcı açısından önemli kayıplara yol açarken, piyasanın kontrol ve değerleme sistemleri sert biçimde sorgulanıyor. Gazeteci-yazar Remzi Özdemir, problemli ve borçlu şirketlerin yüksek değerlemelerle borsaya taşınmasını “vicdani bir vebal” olarak nitelendiriyor.
Borsa mı, Kahvaltı Salonu mu?
Son periyotta borsaya gelen şirketlere bakıldığında, yatırımcı açısından iç acıtıcı bir tablo ortaya çıkıyor. Halka arz ismi altında o denli şirketler piyasaya sürüldü ki, insan ister istemez “Burası borsa mı, yoksa kahvaltı salonu mu?” diye soruyor. Sanayi şirketi bulmak sıkıntı; sütçü, reçelci, peynirci, zeytinci derken, son olarak simitçi bile halka arz edildi. Üstelik bu şirketler, büyük bir furyayla sorgusuz sualsiz para topladı.
Bu dalganın doğal sonucu olarak yatırımcı sayısı 8 milyona dayandı. Herkes adeta altına hamle eder üzere borsaya koştu. Lakin sonuç ağır oldu: Yaklaşık 4 milyon yatırımcı önemli kayıplar yaşadı. Kimi işveren oyunlarına, kimi spekülatif hareketlere maruz kaldı. Birikimler eridi, umutlar söndü.
Borçlu Şirketler, Süslü Değerlemeler
Borsaya getirilen şirketlerin değerli bir kısmı, faaliyetlerini sağlıklı biçimde sürdüremediği için halka açıldı. Borcunu çeviremeyenler, inşaatını bitiremeyenler, nakit sıkışıklığını yatırımcı parasıyla aşmaya çalışanlar… Bugün borsanın gündeminde dolaşan büyük skandal da bunun somut bir örneği.
Bir araba kiralama şirketinin payı, yalnızca iki ay içinde 33 liradan 3 liraya düştü. Nedeni açık: Mali kriz. Meğer bu şirket yaklaşık 1,5 yıl evvel halka açılmış, küçük yatırımcıdan 1,3 milyar lira toplamıştı. Bugün borçlarını ödeyemiyor, çekleri yazılıyor, son olarak 450 milyon liralık kupon ödemesini gerçekleştiremedi. Konkordato ihtimali konuşuluyor, lakin olan tekrar yatırımcıya oldu: Yüzde 85’e varan ziyan.
Uyarılar Duyulmadı
Bu tablo bir gecede ortaya çıkmadı. Şirket borsaya geldiği gün birçok analist ihtarda bulundu. “Borçlu, sıkıntılı, riskli” denildi. Lakin bir aracı kurumun ağır gayretleriyle halka arz gerçekleştirildi. Değerleme raporları süslendi, riskler art plana itildi, aksilikler görmezden gelindi.
Bu noktada tenkitlerin odağında sırf şirket idareleri değil, halka arz süreçlerine onay veren kurumlar da var.
SPK ve Aracı Kurumlara Sert Soru
Remzi Özdemir, başta Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) olmak üzere, aracı kurum yetkililerine şu soruyu yöneltiyor:
“Bunun vebali kimin boynuna?”
Para piyasalarında kazanmak da kaybetmek de mümkündür. Fakat batma kademesindeki bir şirketi, hak etmediği bir değerlemeyle halka sürmenin yalnızca hukuksal değil, vicdani bir sorumluluğu da vardır. Özdemir’e nazaran asıl sorun tam da burada başlıyor.
/*! This file is auto-generated */!function(d,l){“use strict”;l.querySelector&&d.addEventListener&&”undefined”!=typeof URL&&(d.wp=d.wp||{},d.wp.receiveEmbedMessage||(d.wp.receiveEmbedMessage=function(e){var t=e.data;if((t||t.secret||t.message||t.value)&&!/[^a-zA-Z0-9]/.test(t.secret)){for(var s,r,n,a=l.querySelectorAll(‘iframe[data-secret=”‘+t.secret+'”]’),o=l.querySelectorAll(‘blockquote[data-secret=”‘+t.secret+'”]’),c=new RegExp(“^https?:$”,”i”),i=0;i
Sağlıksız Bir Piyasa Yapısı
Bugünkü borsa tablosu, piyasanın ne kadar istikrarsız hâle geldiğini gösteriyor. Bir yanda yüzde 4.000 yükselmiş paylar, öbür yanda yüzde 80–90 erimiş şirketler. Kimi fonlar uçarken, küçük yatırımcı adeta yerlerde sürünüyor.
SPK Başkanı’nın “Bazı fonlar manipülasyon yapıyor, biliyoruz” açıklaması ise tenkitleri daha da artırmış durumda. Ortadan aylar geçmesine karşın somut bir adım atılmaması, yatırımcı inancını önemli biçimde zedeliyor. Bu ortamda yatırımcı neden borsaya gelsin? Neden müsaade verilen halka arzlara güvenip parasını ortaya koysun?
Küçük Yatırımcıya Net Uyarı
Özdemir, mevcut kurallar altında küçük yatırımcıya borsaya girmesini tavsiye etmediğini açıkça söylüyor. Ona nazaran ortada sağlıklı işleyen bir piyasa yok. Yalnızca komite ve kâr uğruna niteliksiz, problemli şirketleri borsaya taşımak, milyonlarca insanın vebalini üstlenmek manasına geliyor.
“Halka arz skandallarını yazmaya devam edeceğim,” diyen Özdemir, bu problemin sadece bir para kaybı değil, birebir vakitte bir vicdan sorunu olduğunun altını çiziyor.
