Petrol Kara Borsası: Rus ve İran Petrolü Alıcı Bulamıyor

Yıllardır Washington ve Brüksel’in koyduğu manilere karşın, günlük 1 milyar dolarlık devasa cirosuyla iştah kabartan petrol karaborsası, birinci kere önemli bir krizle karşı karşıya. Bugüne kadar her türlü yaptırımı delmeyi başaran “gölge filolar” ve kaçak variller, artık alıcı bulmakta zorlanıyor. Rusya ve İran’ın milyonlarca varil ham petrolü, satılamadığı için depolarda ve denizlerdeki tankerlerde birikmeye başladı.

Neden Artık? Yalnızca Yaptırımlar mı?

Bu tıkanıklığın tek sebebi artan siyasi baskılar ya da yeni yaptırım paketleri değil. Çok daha kolay ve ekonomik bir gerçek var: Alternatifler artık daha cazip.

Piyasada yaptırımsız, yani “temiz” petrol bol ölçüde mevcut ve fiyatlar epeyce makul düzeylerde. Brent ve WTI üzere göstergelerin 60-65 dolar bandında seyretmesi, Hindistan ve Türkiye üzere büyük alıcıların karaborsa riskine girmesini anlamsız kılıyor. Kurallara nazaran oynamanın maliyeti, kaçak petrolün yarattığı tüzel ve operasyonel risklerden daha düşük hale geldi.

Devlerin Dönüşü: Hindistan ve Türkiye “Temiz” Varile Geçiyor

Son 60 güne bakıldığında, karaborsa petrolün en sadık müşterileri olan Hindistan ve Türkiye’nin çarçabuk yaptırımsız varillere yöneldiği görülüyor.

• Hindistan Örneği: Geçtiğimiz yıl günde 2 milyon varile kadar Rus petrolü alan Yeni Delhi, Ocak ayında bu alımı %35 oranında azalttı. Hindistanlı rafineriler artık rotayı Brezilya, Guyana, Batı Afrika ve ABD’ye kırmış durumda.

• Fiyat Avantajı: Petrolün 80-100 dolar bandında değil de 60 dolar civarında olması, Hindistan ve gibisi ülkelerin karaborsaya sırt dönmesini kolaylaştırıyor. Şayet petrol daha kıymetli olsaydı, bu ülkelerin kurallara uyma konusundaki istekliliği muhtemelen bu kadar yüksek olmayacaktı.

---

Denizde Bekleyen 5 Milyar Dolarlık Stok

Karaborsadaki arz fazlasının tam boyutunu belirlemek sıkıntı olsa da, uzmanlar karadaki tanklar ve denizde bekleyen tankerlerde 100 milyon varilden fazla sahipsiz petrol olduğunu varsayım ediyor.

• Kpler Bilgileri: Kesim tahlil firması Kpler, yalnızca denizde bekleyen (floating storage) Rus ve İran petrolünün 58 milyon varile ulaştığını belirtiyor. Bu sayı geçtiğimiz yılın başında yalnızca 6 milyon varildi.

• Ekonomik Bedel: İskontolar düşüldüğünde bile denizde bekleyen bu stokun kıymeti en az 5 milyar dolar.

/*! This file is auto-generated */!function(d,l){“use strict”;l.querySelector&&d.addEventListener&&”undefined”!=typeof URL&&(d.wp=d.wp||{},d.wp.receiveEmbedMessage||(d.wp.receiveEmbedMessage=function(e){var t=e.data;if((t||t.secret||t.message||t.value)&&!/[^a-zA-Z0-9]/.test(t.secret)){for(var s,r,n,a=l.querySelectorAll(‘iframe[data-secret=”‘+t.secret+'”]’),o=l.querySelectorAll(‘blockquote[data-secret=”‘+t.secret+'”]’),c=new RegExp(“^https?:$”,”i”),i=0;i

---

Oyun Kurucu: Çin Ne Yapacak?

Bu karanlık pazarın hayatta kalmasını sağlayan tek güç aslında Pekin. Çin, şu anda İran ihracatının %95’ini, Rusya’nın ise %60’ını tek başına karşılıyor. Çin olmadan bu pazarın var olması imkansız.

Pekin için bu durum “kazan-kazan” senaryosu:

1. Ucuz Güç: Rusya ve İran’dan büyük iskontolarla petrol alarak güç maliyetlerini düşürüyor.

2. Siyasi Koz: Moskova ve Tahran üzerinde devasa bir diplomatik nüfuz elde ediyor.

Ancak Hindistan ve Türkiye’nin çekilmesiyle oluşan devasa boşluğu Çin tek başına doldurabilecek mi? Şayet Çin bu fazla petrolü emmeyi reddederse, Rusya ve İran üretimi kısmak zorunda kalacak; bu da global petrol fiyatlarını üst çekecek. Şayet alıma devam ederse, piyasadaki “temiz” petrol arzı artacak ve fiyatlar genel olarak düşecek.

Sonuç: Rusya ve İran İçin Yolun Sonu mu?

Rusya ve İran şimdilik satamadıkları petrolü depolayarak üretimi sürdürüyor. Lakin depolama kapasitesinin fizikî bir sonu var. Tankerlerin süreksiz depo olarak kullanılması yalnızca vakit kazandırıyor.

Ya yeni müşteriler bulacaklar (ki bu mevcut piyasa fiyatlarında güç görünüyor), ya üretimi kısacaklar ya da Beyaz Saray ile yaptırımların esnetilmesi için masaya oturacaklar. Mevcut konjonktürde, karaborsanın altın çağının sona erdiğini ve petrolün “temiz” kanallara geri döndüğünü söylemek yanlış olmaz.

Xavier Blas, Bloomberg

Uyarlamadır