Mohamed El-Erian: Küresel büyümeyi taşıyan iki “fabrika” da risk altında

Özet:

Ünlü ekonomist Mohamed El-Erian’a nazaran global iktisat son iki yılda ABD sermaye piyasaları ve Çin’in ihracat makinesi sayesinde beklenenden güçlü seyretti. Lakin bu iki ana büyüme motoru artık önemli risklerle karşı karşıya. ABD’de borç ve varlık balonu telaşları artarken, Çin’in ihracat modeli global ticaret direnciyle sınanıyor. El-Erian, yatırımcıları “ince kuyruklu” optimist senaryolara kapılmamaları konusunda uyarıyor.

Küresel iktisat beklenenden dirençliydi

Küresel iktisat ve finansal piyasalar, geçen yıl ticaret savaşları, jeopolitik şoklar, Fed’in bağımsızlığına yönelik tartışmalar ve büyüme telaşlarına karşın güçlü bir performans sergiledi. Lakin 2026’ya girilirken yaşanan dalgalı başlangıç, bu direncin kalıcı olmayabileceğine işaret ediyor.

Mohamed El-Erian’a nazaran 2025’te global büyümeyi ayakta tutan iki temel “yüksek basınçlı fabrika” bulunuyor. Bu iki motor, birebir vakitte sistemik risklerin de kaynağı haline gelmiş durumda.

Birinci motor: ABD sermaye piyasaları

İlk büyüme motoru, El-Erian’ın “ABD sermaye piyasası fabrikası” olarak tanımladığı yapı. Bu sistem, son yıllarda harikulâde bir finansal mühendislik ve maliyet aktifliği sergiledi. ABD iktisadı, değişen para siyaseti şartlarına karşın yapay zekâ merkezli büyük bir yatırım döngüsünü finanse edebildi.

Bu süreç, sadece teknoloji yatırımlarını değil; şirket birleşmeleri, satın almalar ve hanehalkı finansmanını da destekledi. Firmalar, birkaç yıl öncesine kıyasla çok daha düşük maliyetle ölçek büyütebildi.

Ancak El-Erian’a nazaran bu modelin yarattığı borç birikimi, yapay zekâ kaynaklı verimlilik artışının beklendiği kadar süratli ticarileşmemesi durumunda önemli bir finansal balon riskini beraberinde getiriyor.

/*! This file is auto-generated */!function(d,l){“use strict”;l.querySelector&&d.addEventListener&&”undefined”!=typeof URL&&(d.wp=d.wp||{},d.wp.receiveEmbedMessage||(d.wp.receiveEmbedMessage=function(e){var t=e.data;if((t||t.secret||t.message||t.value)&&!/[^a-zA-Z0-9]/.test(t.secret)){for(var s,r,n,a=l.querySelectorAll(‘iframe[data-secret=”‘+t.secret+'”]’),o=l.querySelectorAll(‘blockquote[data-secret=”‘+t.secret+'”]’),c=new RegExp(“^https?:$”,”i”),i=0;i

ABD tahvilleri ve dolar alarm veriyor

ABD tahvilleri ile doların birebir anda paha kaybetmesi, geçmişte nadiren görülen bir tablo. Bu durum, mümkün bir sert bilanço küçülmesi (deleveraging) sürecinin büyüme ve finansal istikrar üzerinde baskı yaratabileceğine işaret ediyor.

Ayrıca Japon tahvil piyasasında artan kırılganlık, global finans sistemine bulaşma (contagion) riski taşıyor ve ABD piyasalarını da dolaylı olarak etkileyebilir.

İkinci motor: Çin’in ihracat makinesi

İkinci büyüme motoru ise Çin’in son derece esnek ve ahenk sağlayabilen ihracat modeli. Çin, ABD’ye ihracatta yaklaşık yüzde 20’lik düşüşe karşın 1,2 trilyon dolarlık rekor dış ticaret fazlası vermeyi başardı.

Bu sayede Pekin idaresi, emlak dalındaki toparlanma zayıflığına ve temkinli tüketici davranışlarına karşın yüzde 5 civarında büyümeyi korudu. Tıpkı vakitte iç talebi canlandırmaya yönelik yapısal ıslahatlar için vakit kazandı.

Bu süreçte Çin; elektrikli araçlar, yeşil güç ve telekomünikasyon üzere alanlarda da değerli teknolojik ilerlemeler kaydetti.

Çin ihracatı da hudutlarla karşılaşıyor

Ancak El-Erian’a nazaran Çin’in ihracat modeli de artık zorlanıyor. Sorun sırf ABD’nin uyguladığı gümrük tarifeleri değil. Çinli üreticiler, yönlendirdikleri ihracatın Avrupa ve Asya’da ne ölçüde absorbe edilebileceğini test ediyor.

Birçok ülke, Çin kaynaklı arz artışına karşı müdafaacı refleksler geliştirmeye başladı. Bu da Çin’in ihracata dayalı büyüme stratejisinin sürdürülebilirliğini belirsizleştiriyor.

2026 için “kalın kuyruklu” senaryolar

El-Erian, yatırımcıları klasik “çan eğrisi” yaklaşımına güvenmemeleri konusunda uyarıyor. Ona nazaran, istikrarlı büyüme ve rekor varlık fiyatlarının ana senaryo olduğu “ince kuyruklu” dağılımlar artık geçerli değil.

Merkezde sırf yüzde 50 olasılığa sahip bir ana senaryo bulunuyor. Bunun etrafında ise iki “kalın kuyruklu” ihtimal öne çıkıyor:

Olumlu senaryo: ABD’de yapay zekâ, Çin’de yeşil teknoloji kaynaklı verimlilik artışı beklenenden erken sonuç verir. 1990’ları andıran bir yüksek büyüme periyodu başlar, borç yükleri azalır.
Olumsuz senaryo: Global korumacılık artar, tahvil ve döviz piyasalarında sert dalgalanmalar yaşanır, 1970’lere emsal stagflasyonist bir devir ortaya çıkar.

Yatırımcılara ihtar: Pasif stratejiler yetmeyebilir

El-Erian’a nazaran yatırımcılar, son yıllarda tanınan olan “endeksi al ve bekle” yaklaşımına çok güvenmemeli. Bunun yerine daha taktiksel, aşağıdan üste (bottom-up) bir strateji benimsenmeli.

Yapay zekâ yatırımlarında sırf temel modelleri geliştiren şirketlere değil, teknolojinin benimsenme suratına ve gerçek kazananlara odaklanılması gerekiyor. Borç yatırımcılarının ise bilanço gücünü ve sermaye yapısındaki öncelik sırasını daha muhafazakâr halde değerlendirmesi kaide.

Atilla Yeşilada ve Güldem Atabay tarafından kaleme alınan özel raporlarımıza abone olmak ister misiniz? Raporlarımız kurumsal müşterilere yöneliktir. Abonelik fiyatlıdır. Şartları öğrenmek için bize e-mail atın: [email protected]

Mohamed El-Erian: Küresel büyümeyi taşıyan iki “fabrika” da risk altında

Benzer İçerikler