Merkez Bankası Rezervlerinde Görünmeyen Açık: Artış Var Mı Gerçekten? 

Ekonomi idaresi son periyotta Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın (TCMB) rezervlerindeki artışı sıkça gündeme getirirken, resmi bilgilerin ayrıntıları incelendiğinde tablo çok daha farklı bir öykü anlatıyor. Yüksek faiz ortamına karşın Merkez Bankası’nın rezervlerinde gerçek manada bir güçlenme değil, zayıflama yaşandığı görülüyor.

TCMB’nin brüt rezervleri 2025 yılında bir evvelki yıl sonuna nazaran 28,9 milyar dolar artarak 155,2 milyar dolardan 184 milyar dolara yükseldi. Lakin bu artışın neredeyse tamamı altın fiyatlarındaki sert yükselişten kaynaklandı. Altın fiyat tesiri dışarıda bırakıldığında, Merkez Bankası’nın rezervlerinde net bir artıştan değil, dikkat cazibeli bir düşüşten kelam etmek gerekiyor.

Altın Fiyatı Tesiri Hariç Tutulduğunda Döviz Rezervleri Geriliyor

Eski TCMB yöneticisi Zafer Yükseler’in hesaplamalarına nazaran, Merkez Bankası’nın toplam altın rezervleri 2025 yılında 48,1 milyar dolar artarak 112,4 milyar dolara yükseldi. Fakat bu artışın 43,9 milyar dolarlık bölümü, büsbütün altın fiyatlarındaki yükselişten kaynaklandı. Yani Merkez Bankası’nın fiziki yahut net altın alımı hudutlu kaldı.

Bu tablo, altın hariç döviz varlıklarında yaşanan sert düşüşle daha net ortaya çıkıyor. TCMB’nin toplam döviz varlıkları 2025 yılında 19,6 milyar dolar azalarak 83,5 milyar dolardan 63,9 milyar dolara geriledi. Net döviz varlıkları ise tıpkı devirde 20 milyar dolarlık düşüşle -38,2 milyar dolara indi.

Altın tarafında ise fiyat tesiri sayesinde net altın varlıkları 40,4 milyar dolarlık artışla 96 milyar dolara yükseldi. Bu durum, rezerv artışının gerçek bir likidite güçlenmesi değil, muhasebesel bir fiyat etkisi olduğunu gösteriyor.

Cari Açık, Finansman ve “Net Kusur Noksan” Bilmecesi

Rezervlerdeki bu görünmez erimenin anahtarı, ödemeler istikrarı verilerinde gizli. Açıklanan Ekim 2025 bilgilerine nazaran, Türkiye’nin birinci 10 aylık cari açığı 14,5 milyar dolar oldu.

Finansman tarafına bakıldığında ise tablo birinci bakışta olumlu görünüyor:

• 3,5 milyar dolar direkt yatırım girişi

• 15,8 milyar dolar borç girişi

• 0,8 milyar dolar portföy çıkışı

Bu kalemlerle birlikte finansman tarafında net 18,5 milyar dolarlık giriş gerçekleşti ve bu fiyat cari açığın üzerinde.

Ancak asıl sorun, tıpkı periyotta kayda geçen 15,6 milyar dolarlık “net kusur ve noksan” çıkışı. Cari açık ile birlikte değerlendirildiğinde, kaynağı meçhul bu çıkışlarla birlikte 30 milyar doların üzerinde bir finansman açığı oluştu. Sonuç olarak TCMB rezervleri 10 ayda 13,1 milyar dolar azaldı.

Altın Kotası Sonrası Derinleşen “Kara Delik”

Rezervlerdeki bu gizemli erimenin değerli bir ayağı, Ağustos 2023’te devreye alınan altın ithalat kotası ile kontaklı görünüyor. Kota uygulamasının başladığı tarihten bu yana net kusur ve noksan kaleminde toplam 30,9 milyar dolarlık çıkış kaydedildi.

Oysa kota öncesindeki 27 aylık periyotta datalar, 29,3 milyar dolarlık kaynağı meçhul para girişine işaret ediyordu. Bu sert istikamet değişimi, dikkatleri altın piyasasına çevirdi.

Mayıs 2023 seçimleri öncesinde finansal dalgalanma ile birlikte altın ithalatı süratle artmış, seçim sonrası ise Ağustos 2023’te aylık 12 tonluk altın ithalat kotası uygulanmaya başlanmıştı. Kota sonrası devirde yurt içi ve yurt dışı altın fiyatları ortasındaki fark tarihi zirvelere ulaştı.

Uzmanlara nazaran bu fiyat farkı, altın kaçakçılığında patlamaya yol açtı ve net kusur noksan kalemindeki yüksek çıkışların kıymetli bir kısmı bu kanaldan gerçekleşti.

Merkez Bankası’nın Altın Alımını Durduran Adım

Bu gelişmelerin akabinde TCMB, Ekim 2025 ortasında yurt içi madenlerden altın alımını durdurma kararı aldı. Bu adımın akabinde yurt içi–yurt dışı altın fiyat farkında belirgin bir gerileme yaşandı.

Ancak tablo net: Merkez Bankası rezervlerindeki artış, altın fiyatları sayesinde oluşan bir manzaradan ibaret. Döviz rezervleri eriyor, net yanılgı ve noksan kalemi büyüyor ve rezervlerin gerisindeki finansman kalitesi giderek zayıflıyor.

Ekonomi idaresinin “rezervler güçleniyor” telaffuzunun bilakis, Merkez Bankası bilançosunda görünmeyen lakin giderek derinleşen bir delik oluştuğu artık sayılarla da açıkça görülüyor.

Kaynak:  Nefes Gazetesi

Atilla Yeşilada ve Güldem Atabay tarafından kaleme alınan özel raporlarımıza abone olmak ister misiniz? Raporlarımız kurumsal müşterilere yöneliktir. Abonelik fiyatlıdır. Şartları öğrenmek için bize e-mail atın: [email protected]