İsrail-İran Gerilimi Derinleşiyor: Nükleer Tesisler ve Enerji Piyasaları Üzerindeki Baskı Artıyor

İsrail’in İran’a yönelik son hücumları, Tahran’ın nükleer kapasitesine dair uzun müddettir devam eden milletlerarası tasaları tekrar gündeme taşıdı. Eski ABD Ulusal Güvenlik Danışmanı John Bolton tarafından aktarılan bilgilere nazaran, İran’ın bilinen 18 nükleer tesisi bulunmakta ve bunlardan biri geçtiğimiz Ekim ayında İsrail tarafından büyük ölçüde imha edilmiştir.

Son taarruz dalgasında gaye alınan yerler ortasında, uranyumun katı formdan gaz formuna dönüştürüldüğü ve böylelikle santrifüjlerde zenginleştirme sürecine uygun hale getirildiği tesisler de yer almaktadır. Uzmanlara nazaran, bu çeşit tesislerin vurulması sadece sembolik değil, tıpkı vakitte operasyonel açıdan da kritik bir kıymete sahiptir. İsrail’in Natanz tesisine yönelik saldırısının yanı sıra daha az bilinen, lakin teknik süreç açısından belirleyici başka tesisleri de maksat aldığı bildirilmektedir.

Bolton’a nazaran, Fordo üzere dağ altına inşa edilmiş ve korunaklı tesislerin imhası hayli güçtür. Fakat birçok tesisin yer üstünde bulunduğu, hasebiyle İsrail’in bu altyapıları maksat alma kapasitesine sahip olduğu bedellendirilmektedir. ABD’nin “bunker buster” (sığınak delici) mühimmat dayanağıyla bu operasyonların aktifliğinin daha da artabileceği tabir edilmektedir.

ABD’nin Rolü, İran’ın Yansısı ve Jeopolitik Dengeler

İsrail’in bu operasyonları gerçekleştirme kararını, İran’ın nükleer silah üretimine “izin verilemeyecek kadar” yaklaştığına dair bir tehditle kontaklı biçimde aldığı anlaşılmaktadır. İsrail yetkilileri bu saldırıyı önleyici nitelikte olarak tanımlarken, ABD Başkanı Donald Trump’ın doğrudan bir müdahalede bulunmadığı, lakin dolaylı dayanak verdiği yorumları yapılmaktadır.

İsrail’in geçmişte gerçekleştirdiği ataklardan farklı olarak, bu sefer İran’ın nükleer programının karar alıcı aktörlerini gaye aldığı, böylelikle rejimi sarsmayı amaçladığı düşünülmektedir. Tahran’dan gelen birinci açıklamalarda, nükleer programın devam edeceği belirtilmiş olsa da, rejimin içsel istikrarı muhafaza gayesi doğrultusunda, misilleme konusunda dikkatli davranabileceği öne sürülmektedir.

İran’ın öbür ülkelerle, bilhassa Kuzey Kore ile olan mümkün nükleer iş birlikleri ise şimdi teyit edilmemiştir. Bu durum, İsrail’in askeri kapasitesinin ötesinde, global ölçekte diplomatik ve askeri iş birliklerinin değerini artırmaktadır.

Petrol Piyasasında Tansiyon Primi Artıyor

İsrail-İran çatışmasının global güç piyasaları üzerindeki tesirleri giderek daha besbelli hale gelmektedir. Bloomberg’de yayımlanan tahlillere nazaran, petrol fiyatlarında son günlerde %14’e varan yükseliş kaydedilmiş, Batı Teksas petrolü (WTI) kısa müddetliğine 75 dolar düzeyini aşmıştır.

Enerji analisti Rebecca Babin, İran’a yönelik yaptırımların tekrar gündeme gelmesi ya da direkt güç altyapısının maksat alınması halinde, günlük 2 milyon varil arz kaybının yaşanabileceğini belirtmiştir. Geçmiş bilgilere nazaran, günlük 1 milyon varil arz kaybı fiyatlara yaklaşık 10 dolarlık bir artış olarak yansımaktadır.

Bununla birlikte, piyasaların mevcut fiyatlamalarının sırf arz şoklarına değil, birebir vakitte yılın ikinci yarısında beklenen zayıf talep ve artan OPEC dışı üretim kaynaklı fazlaya nazaran formlandığı söz edilmektedir. Yani jeopolitik risklerin fiyat üzerindeki tesiri, temel piyasa istikrarlarıyla birlikte bedellendirilmektedir.

Boğazlar ve Nakliye Sınırlarında Yeni Tehditler

Çatışmanın Hürmüz Boğazı’na sıçrama riski, güç güvenliği açısından kritik ehemmiyetteki bir öteki gelişme olarak bedellendirilmektedir. İran direkt boğazı kapatmamış olsa da, Husi milislerin deniz yollarına mayın döşemesi üzere dolaylı atılımlarla deniz nakliyatına tehdit oluşturabileceği söz edilmektedir.

Küresel nakliye rotaları halihazırda Ukrayna savaşı, Gazze’deki çatışmalar ve artan ticaret belirsizlikleri nedeniyle önemli baskı altındayken, bu cins yeni tehditlerin navlun maliyetlerini artırması beklenmektedir. Babin, bu cins gelişmelerin ham petrol fiyatlarına 2 ila 3 dolarlık kalıcı bir prim ekleyebileceğini, lakin bu tesirin piyasalar tarafından gereğince fiyatlanmadığını belirtmektedir.

ABD’nin Stratejik Petrol Rezervi (SPR) seçeneğini bu evrede kullanması mümkün görülmemektedir. Bunun yerine, OPEC+ ülkelerinin bilhassa Suudi Arabistan’ın fazladan üretim kapasitesiyle arzı dengelemesi beklenmektedir. Lakin siyasi hassasiyetler nedeniyle bu kapasitenin ne ölçüde devreye alınacağı, büsbütün alandaki gelişmelere bağlı olacaktır. OPEC’in bugün yaptığı açıklamada, fiili bir arz kesintisi gerçekleşmeden rastgele bir müdahalenin planlanmadığı belirtilmiştir.

Finansal Piyasalar ve Teknik Görünüm

Petrol fiyatlarındaki yükselişe rağmen, teknik tahliller güç fiyatlarının hâlâ uzun vadeli bir düşüş kanalında hareket ettiğine işaret etmektedir. TPI Capital Teknik Stratejisti Walter Zimmerman, Brent petrol fiyatlarının son yükselişin akabinde bu düşüş kanalının üst sonuna temas ettiğini ve buradan geri çekildiğini aktarmıştır. Yeni bir yükseliş trendinin oluşabilmesi için bu düzeylerin aşılması gerektiği vurgulanmaktadır.

Hafta sonu yaklaşırken piyasalarda risk iştahının düşmesi ve yatırımcıların durum kapatması beklenmektedir. Bu tıp jeopolitik gelişmelerde, bilhassa hafta sonları üzere piyasanın kapalı olduğu vakit dilimlerinde belirsizlik tesirinin daha güçlü olduğu söz edilmektedir.