İran Sarsılırken Moskova Yalnız mı Kalıyor? Rusya İçin Kritik Dönemeç
Küresel siyaset son aylarda arka arda gelen krizlerle tekrar şekilleniyor. Orta Doğu’dan Doğu Asya’ya, Arktik bölgeden Ukrayna cephesine kadar uzanan geniş bir hatta, ülkeler hem askeri hem ekonomik hesaplarını yine yapıyor. Bu büyük satranç tahtasında en dikkat çeken sorulardan biri ise şu: Rusya, uzun müddettir dayandığı kıymetli müttefiklerini birer birer mi kaybediyor? Bilhassa İran’da rejimin önemli bir baskı altında olduğu istikametindeki gelişmeler, Moskova açısından yeni bir yalnızlaşma ihtimalini gündeme taşıyor.
Uzun yıllardır Batı ile sıkıntılı bağlantılar yaşayan Rusya, bu süreçte kendisine alternatif ortaklar bulmaya çalıştı. İran, Venezuela ve Kuzey Kore üzere ülkeler bu çerçevede stratejik değer kazandı. Lakin son periyotta bu ülkelerin her biri kendi içinde ya da dış baskılar nedeniyle güç bir devirden geçiyor. Bu da “Rusya’nın etrafı daralıyor mu?” sorusunu daha yüksek sesle sorduruyor.
Kuzey Kore Cephesi: Bitmeyen Stoklar, Bitmeyen Sorular
Rusya’nın Ukrayna’daki savaşında mühimmat gereksinimi, ittifak bağlantılarının ne kadar hayati olduğunu gösterdi. Bu noktada Kuzey Kore öne çıkan aktörlerden biri oldu. Yıllardır depolarda tutulan eski mühimmatlar ve artan üretim kapasitesi sayesinde Pyongyang, Moskova’ya değerli ölçüde top mermisi sağladı.
Ancak bu mühimmatın kalitesi sık sık tartışma konusu. 1970’ler ve 1980’lerden kalma mühimmatın alanda ne kadar emniyetli olduğu bilinmeyen. Buna karşın Kuzey Kore’nin çok büyük stoklara sahip olması ve üretimini hızlandırması, Rusya için kısa vadede bir rahatlama sağlıyor. Öte yandan bu ticaretin bedeli sadece para değil. Rusya’nın bu iş birliğiyle, aslında tartışmalı olan milletlerarası pozisyonunu daha da zorladığı yorumları yapılıyor.
Teknoloji Savaşları ve Tayvan Gerçeği
Jeopolitik gayret sadece cephelerde değil, fabrikalarda da sürüyor. Yarı iletkenler ve çip üretimi, günümüz dünyasında stratejik bir güç ögesi haline gelmiş durumda. Birtakım yorumlara nazaran, ABD kendi çip üretim kapasitesini artırdıkça Tayvan’ın ehemmiyeti azalacak. Fakat mevcut tablo bunun kısa vadede gerçekleşmesinin güç olduğunu gösteriyor.
Dünya genelindeki gelişmiş çiplerin çok büyük bir kısmı hâlâ Tayvan’da üretiliyor. ABD ve Avrupa üretim kapasitesini artırmaya çalışsa da bu süreç yıllar alacak. Avrupa ise daha çok özel ve ileri teknolojilere, yapay zekâ ve kuantum hesaplama üzere alanlara odaklanıyor. Bu tablo, Rusya açısından dolaylı lakin değerli bir baskı ögesi yaratıyor. Zira teknolojiye erişim, çağdaş savaşın ve iktisadın temel taşlarından biri haline gelmiş durumda.
Greenland ve Avrupa’nın Uyanışı
Son periyotta gündeme gelen Greenland tartışmaları, sadece bir ada üzerinden yürüyen sembolik bir polemik değil. Avrupa ülkeleri için bu tartışma, güvenlik siyasetlerinde geç kalınmış adımların tekrar kıymetlendirilmesine yol açtı. Arktik bölgenin stratejik ehemmiyeti, iklim değişikliğiyle birlikte daha da arttı.
Birçok Avrupa ülkesi savunma harcamalarını artırma kararı alırken, bu durum Ukrayna için de dolaylı bir takviye manasına geliyor. Daha güçlü ve şuurlu bir Avrupa savunması, Rusya’nın hareket alanını daraltabilecek bir öge olarak görülüyor. Buna karşılık, birtakım ülkelerin hâlâ gereğince süratli hareket etmediği tarafında tenkitler de var.
Venezuela: Petrol Paydaşlığı Zayıflıyor
Rusya için Venezuela, yalnızca siyasi bir müttefik değil, birebir vakitte ekonomik açıdan da değerli bir ortak oldu. Bilhassa petrol alanında kurulan iş birlikleri, Moskova’nın yaptırımlar altında nefes almasını sağladı. Venezuela’nın ağır petrolü, öbür petrol çeşitleriyle karıştırılarak dünya piyasalarına sunulabiliyordu.
Ancak Venezuela’nın kendi iç meseleleri ve memleketler arası baskılar bu iş birliğini zorlaştırıyor. Petrol ticaretindeki aksaklıklar, Rusya’nın güç gelirleri üzerinde ek bir baskı oluşturuyor. Bu durum, Moskova’nın aslında daralan ekonomik alanını daha da sınırlıyor.
İran Faktörü: Asıl Kırılma Noktası mı?
Tüm bu gelişmeler içinde en kritik başlık ise İran. Uzun yıllardır Rusya ile askeri ve teknolojik iş birliği yapan Tahran, bilhassa insansız hava araçları ve birtakım silah sistemleri konusunda Moskova’ya takviye verdi. Lakin İran’daki siyasi istikrarsızlık ve artan toplumsal baskı, bu bağlantının geleceğini belgisiz hale getiriyor.
İran rejiminin zayıflaması ya da önemli bir dönüşüm sürecine girmesi, Rusya için kıymetli bir kayıp manasına gelebilir. Zira Moskova, birtakım silah sistemlerinin modülleri ve teknik takviyesi konusunda İran’a bağımlı hale gelmişti. İran’ın bu takviyesi sürdürememesi, Rusya’nın Ukrayna’daki askeri kapasitesini direkt etkileyebilir.
Ayrıca İran’ın memleketler arası alanda daha da izole olması ya da farklı bir siyasi çizgiye kayması, Rusya’nın Orta Doğu’daki tesir alanını da daraltabilir. Bu da Moskova’nın global pazarlık gücünü zayıflatacak bir gelişme olur.
NATO Tartışmaları ve Algı Savaşı
Bütün bu gelişmeler yaşanırken, NATO’nun geleceği de sıkça tartışılıyor. Birtakım görüşlere nazaran, ittifak içindeki görüş ayrılıkları NATO’yu zayıflatıyor. Fakat alandaki tablo, NATO’nun büsbütün fonksiyonsuz hale gelmediğini gösteriyor. Bilakis, yaşanan krizler birçok üye ülkeyi daha fazla iş birliğine zorluyor.
Greenland, Ukrayna ve Arktik bölgesi üzerinden yapılan tartışmalar, aslında daha geniş bir güç gayretinin yansımaları. Bu gayrette algı idaresi de en az askeri ataklar kadar kıymetli. Mülkiyet, güvenlik ve egemenlik kavramları sık sık birbirine karıştırılıyor ve bu da milletlerarası tansiyonu artırıyor.
Rusya İçin Güç Bir Dönemeç
Tüm bu başlıklar bir ortaya geldiğinde ortaya net bir tablo çıkıyor: Rusya, hâlâ kıymetli askeri ve siyasi kapasitelere sahip olsa da müttefik ağında önemli çatlaklar oluşuyor. Kuzey Kore kısa vadeli bir takviye sağlıyor, Venezuela ekonomik olarak zayıflıyor, İran ise bilinmeyen bir geleceğe yanlışsız ilerliyor.
Bu durum, Moskova’nın uzun vadeli stratejilerini tekrar gözden geçirmesini zarurî kılıyor. Tek başına hareket etmenin maliyeti her geçen gün artarken, sağlam ortak bulmak da giderek zorlaşıyor. Önümüzdeki periyotta İran’daki gelişmeler, Rusya’nın global pozisyonunu belirleyecek en kıymetli faktörlerden biri olmaya aday.
