Güldem Atabay yazdı: Ekonomi yeni yıla kötü girdi

Ocak ayı enflasyon verisi, Türkiye’nin içine sıkıştığı yüksek ve yapışkan enflasyon rejiminin direncini bir kere daha gösterdi. Tüketici fiyatları aylık bazda %4,8 ile beklentilerin besbelli biçimde üzerine çıktı. Yıllık enflasyon ise lakin %30,9’dan %30,7’ye gerileyebildi. Üretici fiyatlarında da tablo çok farklı değil; aylık %2,7 artışla yıllık oran %27,2’ye gerilese de maliyet baskılarının hâlâ güçlü olduğu açık.

Verinin asıl öyküsü ise besinde. Ocak ayında besin ve içecek fiyatları %6,6 üzere fevkalâde bir artış gösterdi. Geçen yılın birebir ayında bu artış %3,9’du. Yıllık besin enflasyonu %28,3’ten %31,7’ye sıçradı. Bu artışın ardında bilhassa işlenmemiş besin fiyatlarındaki sert yükseliş var. Ancak burada klasik bir “mevsimsellik”ten çok daha ziyadesiyle karşı karşıyayız. Tarımda üretim, arz, maliyet ve zincir meselelerinin faturası yeniden direkt besin fiyatları üzerinde işlenmemiş besin enflasyonu kanalından sahnede.

Çekirdek enflasyon göstergelerinde de teselli bulmak güç. Çekirdek enflasyon göstergeleri olan B ve C endeksleri yıllık bazda %30,1 ve %29,8 düzeylerine gerileyerek aralık ayına nazaran daha besbelli bir düşüş gösterdi. Lakin bu düzeyler hâlâ son derece yüksek ve gerileme çok yavaş, amaç düzeye uzak.

Hizmetler cephesi ise tabloyu daha net anlatıyor. Hizmet enflasyonu yıllık bazda %44’ten %40,4’e gerilemiş durumda. Kâğıt üzerinde bu düşüş “cesaret verici” görünebilir. Lakin %40’lık bir hizmet enflasyonu fiyatlama davranışlarının bozulmuş olduğunu gösterir. Üstelik aylık eğilimlere bakıldığında, mevsimsellikten arındırılmış hizmet enflasyonu hizmet enflasyonunun hâlâ %2,7 ile çok yüksek. Beklentilerin bozukluğu geriye endekslemenin adet olduğu hizmet fiyatları enflasyonunu yüksek tutuyor.

Mevsimsellikten arındırılmış manşet enflasyon %2,88 ile çok yüksek. Sene sonu maksadı %16 ve bandın üst hududu %19 ulaşılamaz yerlerde. Merkez bankasının birinci Enflasyon raporu’nda beklentisini %20’ye çekmesi neredeyse kaçınılmaz.

Enflasyonda baz tesiri ötesinde kalıcı düşüş için alan hayli hudutlu. Hele büyümenin %4 düzeyini aşacağı beklentisi içinde 2026 sonunda %25 – 28 ortası bir enflasyon gerçekçi.

TCMB faizi açısındansa siyaset faizini bu sene sonunda %30’un altına çekmesi halinde bedelini enflasyon olarak izleyecektir.

Sanayi artık çatırdıyor

Ocak ayı İSO Türkiye İmalat Sanayi PMI verisi, endüstride toparlanma öyküsünün hâlâ yazılamadığını net biçimde gösteriyor. Endeksin aralık ayındaki 48,9 düzeyinden 48,1’e gerilemesi, imalat endüstrinde aylık bazda sonlu lakin süreklilik arz eden bir bozulmaya işaret ediyor. Daha da değerlisi, PMI’ın üst üste 22 aydır 50 eşik kıymetinin altında kalması, sorunun konjonktürel değil, yapısal bir nitelik kazandığını düşündürüyor.

Yeni siparişlerdeki süregelen zayıflık, firmaların davranışlarını direkt etkiliyor. Talep gelmeyince üretim kısılıyor, istihdam azaltılıyor, satın alma faaliyetleri daraltılıyor. Yani sanayi cephesinde hâlâ “bekle-gör” modunun ağır bastığı bir tablo var. Firmalar kapasiteyi artırmak bir yana, mevcut kapasiteyi korumakta bile temkinli davranıyor.

Bu zayıf talep ortamında tabloyu daha da zorlaştıran öge ise enflasyonist baskıların tekrar güç kazanması. Ocak ayında hem girdi maliyetleri hem de kesin eser fiyatları besbelli biçimde artarak, Nisan 2024’ten bu yana görülen en yüksek düzeylere ulaştı. Bu durum, endüstrici açısından en sorunlu senaryolardan birine işaret ediyor. Satışlar zayıfken maliyetler yükseliyor. Bu türlü bir denklemde kâr marjlarını korumak neredeyse imkânsız.

Üretim ve yeni siparişlerdeki hafif fakat daima yavaşlama, istihdam ve satın alma tarafındaki düşüşle birleşince, endüstrideki daralmanın kendi kendini besleyen bir döngüye girdiği görülüyor. Firmalar maliyet baskısı altında fiyat artırmak zorunda kalıyor; fiyatlar arttıkça talep daha da zayıflıyor; talep zayıfladıkça üretim ve istihdam geriliyor. Bu kısır döngü, hem büyüme hem de enflasyon açısından iktisadın elini bağlıyor.

Sanayicinin beklentisi, önümüzdeki aylarda bu baskıların bir ölçü azalması ve büyüme için daha elverişli bir ortamın oluşması. Lakin mevcut bilgiler, bu beklentinin henüz güçlü bir yere oturmadığını gösteriyor. Talep toparlanmadan, maliyetler denetim altına alınmadan ve fiyatlama davranışları normalleşmeden endüstride kalıcı bir güzelleşmeden kelam etmek güç.

Ocak ayı Türkiye Sektörel PMI verisi, kırılganlığı yüksek bir tabloya işaret ediyor. Yeni siparişlerde manalı bir toparlanma yok. Artış yalnızca kimyasal, plastik ve kauçuk bölümünde görülmüş. Geri kalan kesimlerde siparişler zayıf. Yeni siparişlerde besbelli bir toparlanma olmazsa, üretimde görülen bu zayıf büyümenin önümüzdeki aylarda kalıcı olması zor.

Maliyet cephesi ise tabloyu daha da zorlaştırıyor. 2025’in son aylarında sonlu da olsa gevşeme sinyalleri veren maliyet baskıları, ocak ayında tekrar tüm kesimlerde güç kazanmış durumda. Girdi maliyetlerindeki bu artış, firmaların kesin eser fiyatlarına da teğe bir yansımış. Yani üretim artarken, maliyetler ve fiyatlar da üst gidiyor. Bu hem iç talep hem de rekabet gücü açısından riskli bir kombinasyon.

Sanayici açısından denklem giderek zorlaşıyor. Bir yanda zayıf siparişler, öteki yanda artan maliyetler… Firmalar üretimi kısmak istemiyor fakat fiyat artırmadan da ayakta kalmak güç. Bu da enflasyonla sanayi ortasındaki kısır döngüyü tekrar besliyor. Maliyetler yükseldikçe fiyatlar artıyor, fiyatlar arttıkça talep baskılanıyor, talep zayıfladıkça üretimin sürdürülebilirliği sorgulanıyor. Mevcut görünüm, üretimin kendi başına değil; talep, maliyet ve fiyat istikrarı birlikte güzelleşmeden kalıcı bir büyümeye dönüşemeyeceğini bir sefer daha hatırlatıyor.

Dış ticaret açığı hızlanarak genişliyor

Ticaret Bakanlığı ocak ayı dış ticaret dataları, 8,4 milyar dolarlık bir dış ticaret açığına işaret ediyor. Bu biçimde, TÜİK datalarına nazaran 2025 Aralık ayında 92,0 milyar dolar düzeyinde bulunan 12-aylık toplam açık, 2026 Ocak’ta 92,9 milyar dolara yükselmiş görünüyor.

Detaylarda, ocak ayında ihracat evvelki yılın tıpkı ayına nazaran %3,9 düşerek 20,3 milyar dolara gerilerken ithalat ise neredeyse değişmeyerek 28,7 milyar dolar civarında kaldı. Ocak en çok ihracat kalemi olan orta mallar 10,2 milyar dolarla %4,4 geriledi, tüketim malları ihracatı 7 milyar dolarla %10,6 daraldı lakin yatırım malları %5,8 artarak 2,6 milyar dolar oldu.

Ilımlı petrol fiyatlarına karşın dış ticaret açığında aylardır devam eden genişleme dikkatle izlenmesi gereken değerli bir gelişme. Fakat yılsonu için beklediğimiz yaklaşık 33 milyar dolar bir cari açık bu genişlemenin değerli olmakla birlikte şimdi kur açısından risk oluşturmadığı bir düzey.