Güldem Atabay: Küresel ekonomi şoklara dirençli çıktı, bizde de enflasyon
Küresel iktisat yavaşlıyor fakat tüm şoklara dirençli
JP Morgan Global Bileşik PMI, Kasım’daki 52,7’den Aralık’ta 52,0’ye geriledi. Bu düzey son altı ayın tabanı olsa da hala 50,0 nötr eşiğinin üzerinde. Hem de üst üste 35 aydır.
Büyümeye öncülük eden yeniden hizmetler bölümü lakin zayıflama orada da var. Global Hizmetler PMI İş Faaliyeti Endeksi altı ayın tabanına inerek 52,4 oldu. Global İmalat PMI Üretim Endeksi ise 50,9 ile beş aylık genişleme devrinin en zayıf düzeyinde.
Aralık’ta altı alt kesimin tamamında üretim arttı. Hizmet yüklü üç kategori (iş, tüketici ve finansal hizmetler), imalattaki üç kategoriyi (tüketici, orta malı ve yatırım malları) geride bıraktı. Finansal hizmetler, genişleme suratındaki bariz yavaşlamaya karşın genel olarak en güçlü performansa sahip.
Ülke bazında, bileşik üretim verisi bulunan 14 iktisadın 11’i genişleme bildirdi. Büyüme sıralamasında Hindistan, İspanya ve İrlanda en güçlü. ABD ve Brezilya da global ortalamanın üzerinde. Çin, Euro Bölgesi, Japonya ve Birleşik Krallık görece zayıf. Fransa ve Rusya genel olarak yatay seyrederken, daralma kaydeden tek iktisat Kanada.
Hem girdi hem çıktı fiyatlarında hafif bir kıpırdanma izlemeye kıymet. Genel olarak ivme kaybı olması fiyat geçişkenliğini şimdilik yavaşlatıyor.
Euro Bölgesi iktisadı: Hizmetlerle âlâ, sanayi ile kırılgan
Aralık verisiyle HCOB Euro Bölgesi Bileşik PMI’ın 52,8’den 51,5’e gerilemesi birinci bakışta can sıkıcı üzere görünebilir. Fakat kritik nokta endeksin hâlâ 50 eşiğinin üzerinde ve genişleme bölgesinde olması. Üstelik dördüncü çeyrek ortalaması 52,3 ile 2023’ün ikinci çeyreğinden bu yana en güçlü düzeye ulaşmış durumda. Aylık momentum zayıflasa da çeyreklik fotoğraf aslında daha yeterli. Bu PMI seti, Euro Bölgesi için “iyi ancak kırılgan” bir tabloyu anlatıyor. Ne alarm veriyor ne de güçlü bir sıçramaya işaret ediyor. Fotoğraf net: Euro Bölgesi iktisadı ayakta, hatta yılın son çeyreğinde biraz toparlanmış durumda, ancak motor hâlâ tek silindir çalışıyor.
Bu kıssanın ana taşıyıcısı da tekrar hizmetler. HCOB Euro Bölgesi Hizmetler PMI’ın 52,4 gelmesi, hizmet üretiminde üst üste yedinci ay büyümeye işaret ediyor. Evet, Kasım’daki 53,6’lık iki buçuk yılın doruğunun altına inilmesi yıl sonunda bir ivme kaybını demek; lakin bu, büyümenin bittiği değil, olağanlaştığı manasına geliyor. Hizmetler tarafında büyüme hâlâ uzun periyot ortalamasıyla uyumlu ve bu, Euro Bölgesi üzere iç talebe ve istihdama hassas bir iktisat için kıymetli bir çıpa.
Raporda vurgulanan nokta değerli: Şirketler istihdamı artırmaya devam ediyor ve yeni iş hacmi, hizmetlerde toparlanmanın süreksiz olmadığını gösteriyor. Bu da bize Euro Bölgesi iktisadının 2025’in sonundan 2026’ya girerken “ayakta kalma” modundan çıkıp, yavaş lakin istikrarlı bir büyüme patikasına yerleşmeye çalıştığını anlatıyor.
Ancak bu iyimserliğin sonları var. Bileşik PMI’daki toparlanmanın neredeyse tamamı hizmetlerden geliyor; imalat tarafı hâlâ zayıf. Bu, büyümenin kalitesini sınırlayan bir öge zira verimlilik artışı ve ihracat performansı açısından kırılgan. İmalatın yine devreye girmesi için bilhassa Almanya’da altyapı yatırımlarının hızlanması, savunma ekipmanları ve inşaat makineleri üzere alanlarda talebin artması gerekiyor. Bu gerçekleşirse, imalat nihayet hizmetlere eşlik edebilir. Yapılan bütçe çalışmalarından ve açıklamalardan da bu beklentinin gerçekleşmesinin yalnızca vakit problemi olduğunu düşünüyoruz.
2026 perspektifinden bakıldığında hizmetler bölümünün ölçülü fakat kesintisiz bir büyüme patikasında kalması beklenen. Bu, Euro Bölgesi için bir “nefes alma alanı” demek. Şayet imalat da bu tabloya eklemlenebilirse, %1’in besbelli biçimde üzerinde bir büyüme tekrar mümkün olabilir. Ancak bu senaryo bile çok güçlü bir sıçrama manasına gelmiyor; daha çok uzun müddettir yaşanan sakinliğin akabinde gelen mütevazı bir toparlanma periyodu manasına geliyor.
Merkez bankası aralık enflasyonunda faiz indirimi gördü
Hafta başında açıklanan aralık ayı enflasyon verisi aslında birinci bakışta göze göründüğü kadar “iyi” değil. Citibank ekonomistleri de bu durumu mercek altına alarak aralık ayı enflasyonunun beklenenden düşük olmasına karşın, hizmet enflasyonundaki yapışkanlık ile besin ve giysi enflasyonunda muhtemel aksine dönüşler nedeniyle kısa vadeli görünümün belirsizliğini koruduğunu yazıyorlar. Bu nedenle de “rehavete kapılmaya yer olmadığını” söylüyorlar.
“Yıllık bazda sırasıyla yaklaşık %31,1 ve %44 düzeylerinde seyreden çekirdek ve hizmet enflasyonu yüksek düzeylerde kalmaya devam ediyor ve hesaplamalarımıza nazaran, bu temel bileşenlerdeki aylık enflasyon düşüş suratında manalı bir güzelleşme belirtisi yok.”
Kurumun 2026 sonu siyaset faizi beklentisi %28. Bugüne kıyasla 10 puanlık düşüş demek lakin kurum bu yılın faiz seyrine ilişkin kıymetli belirsizlikler olduğunu söylüyor. Rezervlerin gelişimi, yerli yatırımcının döviz talebi, enflasyondaki düşüşün suratı ve tabi ekonomik aktivitenin faiz indirimlerini sınırlayabileceğini ima ediyor.
Merkez bankası ise yayımladığı enflasyonu kıymetlendirme notunda olumlu bir pencereden bakmaya devam eder manzarada. Bankaya nazaran hizmet fiyatlarındaki durum çok da rahatsız edici değil. Bankanın aralık ayı enflasyonu için vurgusu ana eğilimin gerilediği. Bu da 100-150 baz puanlık bir faiz indiriminin ocak PPK toplantından çarçabuk çıkabileceğini gösteriyor.
“Tüketici fiyatları aralık ayında %0,89 oranında yükselmiş, yıllık enflasyon 0,18 puan düşüşle yılı %30,89 düzeyinde tamamlamıştır. Yıllık enflasyon gıda kümesinde yükselirken diğer kümeler genelinde gerilemiştir. Bir evvelki ay düşen besin fiyatlarındaki yükselişi kırmızı et ve zerzevat öncülüğünde işlenmemiş besin fiyatları sürüklemiştir. Kırmızı et fiyatlarındaki artışın tesiri işlenmiş et eserlerinde de hissedilmiştir. Aralık ayında güç fiyatları yatay seyretmiştir. Hizmet kümesinde kira aylık enflasyonundaki zayıflama devam ederken haberleşme hizmetleri fiyatlarında hızlanma izlenmiştir. Hakikaten, hizmet enflasyonu mevsimsel tesirlerden arındırıldığında bir evvelki aya kıyasla yatay seyretmiştir. Temel mal kümesinde, giysi ve ayakkabı fiyatları mevsimsel tesirler ile gerilerken, dayanıklı tüketim mallarında aylık fiyat artışı yavaşlamıştır. Öteki temel mal enflasyonundaki yükselişte ise büyük ölçüde ilaç fiyat gelişmelerinin etkisi hissedilmiştir. Temel mal fiyatları mevsimsel tesirlerden arındırıldığında, hudutlu bir oranda yavaşlamıştır. Aralık ayında üretici fiyatları aylık enflasyonu %0,75 ile yavaşlamaya devam ederken yıllık enflasyonu %27,67 olarak gerçekleşmiştir. Bu görünüm altında, aralık ayında tüketici enflasyonunun ana eğilimi gerilemiştir.”
Prof. Selva Demiralp’in enflasyonla ilgili önemli analizini de bahis etmeden GADT’yi bitirmeyelim. Demiralp yazısında “toplumsal kutuplaşmanın yarattığı ekonomik maliyetin enflasyonun düşüşündeki yavaşlama ile” elle tutulur hale geldiğini söylüyor.
“Bir ülkede enflasyon yalnızca enflasyonu göstermez. Enflasyon beklentileri de yalnızca fiyat beklentilerini ölçmez; siyasi tansiyonu, kurumsal inancı ve idareye duyulan inancı yansıtır.”
Selva Hoca’nın vurguladığı Türkiye’de enflasyon sıkıntısının artık büyük ölçüde beklenti meselesine dönüşmesi. Enflasyon düştükçe beklentilerin de fakat geriden ve isteksiz biçimde düşmesi kurumsal inancın zayıf olduğu ekonomilerde tipik bir durum. Hasebiyle beklentileri kırmanın en süratli lakin en değerli yolu, gerçekleşen enflasyonu sert siyasetlerle düşürmek. Kritik olan, enflasyonun kimi devirlerde daha süratli gerilemesine karşın beklentilerin tıpkı ölçüde iyileşmemesi. Toplumda ortak bir beklenti tabanı kalmadıkça, farklı bölümlerin enflasyonu farklı algılaması ve beklentilerin de “yapışkan” hale gelmesi.
Selva Demiralp’in anlattığı en kıymetli mevzu artık enflasyonu üstte tutan ana ögenin tüketim patlaması ya da süreksiz arz şokları olmadığı. Sorun daha çok beklentilerde kilitlenme olması hasebiyle enflasyonla çabayı daha maliyetli kılması. Keza inançla yönetilemeyen beklentiler yüksek faiz ve ekonomik yavaşlama yoluyla bastırılmak zorunda kalıyor.
Bu çerçevede, Koç Üniversitesi anketinden çıkan hanehalkı beklentilerinin son aylarda %50’nin üzerinde yapışkanlık göstermesi, Merkez Bankası’nı 2026’ya giderken daha temkinli bir gerçek faiz siyasetine zorlayacak.
Siyasi kutuplaşma arttıkça enflasyonun düşüşü zorlaşacak, inanç kaybı fiyat istikrarını kıymetli hale getirecek.
Atilla Yeşilada ve Güldem Atabay tarafından kaleme alınan özel raporlarımıza abone olmak ister misiniz? Raporlarımız kurumsal müşterilere yöneliktir. Abonelik fiyatlıdır. Şartları öğrenmek için bize e-mail atın: [email protected]
