Grönland Krizi Derinleşiyor: Avrupa, ABD’ye Karşı “Ticaret Bazukası” Seçeneğini Masada Tutuyor
Özet:
ABD Başkanı Donald Trump’ın Grönland üzerinden Avrupa’ya yönelik yeni tarife tehdidi, transatlantik münasebetlerde tansiyonu tırmandırdı. Brüksel’de harikulâde diplomasi trafiği başlarken, Avrupa Birliği’nin daha evvel hiç kullanmadığı “Anti-Zorlama Aracı” (ACI) dahil sert ekonomik karşılıkları değerlendirdiği bildiriliyor. Piyasalar ise bu meçhullüğü sert satışlarla fiyatlıyor.
Trump’tan Sekiz Avrupa Ülkesine Tarife Resti
ABD Başkanı Donald Trump, Washington’un Greenland’ı satın almasına müsaade verilmemesi halinde, sekiz Avrupa ülkesine yönelik gümrük tarifelerini kademeli olarak artıracağını açıkladı. Trump’ın planına nazaran tarifeler 1 Şubat’ta %10 ile başlayacak, 1 Haziran’da %25’e kadar çıkacak.
Hedefte Danimarka, Norveç, İsveç, Fransa, Almanya, Birleşik Krallık, Hollanda ve Finlandiya bulunuyor. Bu yeni vergiler, hâlihazırda ABD’nin uyguladığı tarifelere ek olacak. Mevcut durumda İngiltere için oran %10, AB için ise %15 düzeyinde.
Brüksel’de Fevkalâde Tepe ve “Nükleer” Seçenek
Trump’ın çıkışının akabinde Avrupalı diplomatlar pazar günü Brüksel’de acil bir toplantı yaptı. Bilhassa Fransa’nın, AB’nin en sert ekonomik karşılık düzeneği olarak görülen Anti-Coercion Instrument’ın (ACI) devreye alınmasını gündeme getirdiği bildiriliyor.
Bu araç, ABD’li tedarikçilerin AB kamu ihalelerinden dışlanmasını, mal ve hizmetlere ithalat–ihracat kısıtları getirilmesini ve direkt yabancı yatırımlara sınırlamalar uygulanmasını mümkün kılıyor. ACI bugüne kadar hiç kullanılmadı ve Brüksel’de “ticaret bazukası” olarak anılıyor.
Buna karşın AB başkanları, önceliğin diyalog olduğunu vurgulamayı sürdürüyor. Financial Times, AB’nin 93 milyar euro (yaklaşık 108 milyar dolar) meblağında ABD eserine tarife uygulamayı da masada tuttuğunu yazdı.
AB–ABD Ticaret Mutabakatı Askıya Alınabilir
Reuters’a nazaran Avrupa Parlamentosu, geçen temmuzda varılan AB–ABD ticaret muahedesine ait çalışmalarını askıya alabilir. Parlamento, 26–27 Ocak’ta ABD menşeli birçok esere uygulanan gümrük vergilerinin kaldırılmasını oylamayı planlıyordu. Lakin Grönland tansiyonu nedeniyle bu takvimin ertelenmesi gündemde.
Fransa Maliye Bakanı Roland Lescure, AB’nin “anti-zorlama düzeneğini kullanmaya hazır olması gerektiğini” söylerken, Almanya üzere birtakım ülkelerin bu araca daha temkinli yaklaştığı biliniyor.
Avrupa İçinde Görüş Ayrılığı
Teneo’dan Carsten Nickel, AB’nin klasik bir ticaret savaşıyla mı yetineceği yoksa daha sert bir hatta mı yöneleceğinin önümüzdeki günlerde netleşeceğini belirtiyor. Fransa’nın ACI kullanımını savunmasına rağmen, Almanya başta olmak üzere ihracata daha bağımlı ülkelerin çekinceleri sürüyor. Bu ayrışmada, Fransa’nın Avrupa’nın stratejik özerkliğini daha güçlü savunması ve görece daha az ihracat bağımlılığı belirleyici faktörler olarak öne çıkıyor.
Davos’ta Diplomasi Arayışı
Avrupalı önderler Trump’ın açıklamalarına sert reaksiyon verdi. Birleşik Krallık Başbakanı Keir Starmer, NATO müttefiklerine tarife uygulanmasını “tamamen yanlış” olarak nitelendirirken, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron bu tehdidi “kabul edilemez” diye tanımladı.
Buna rağmen tarafların, bu hafta İsviçre’de düzenlenen World Economic Forum sırasında Trump ile temas kurmaya çalışması bekleniyor. Trump’ın çarşamba günü Davos’ta konuşma yapması planlanıyor.
“Aylarca Sürebilecek Belirsizlik”
Jefferies Baş Avrupa Ekonomisti Mohit Kumar’a nazaran, 1 Şubat tarifeleri büyük olasılıkla diplomasi yoluyla ertelenecek. Lakin Kumar, bu krizin Trump’ın geçmişteki “geri adım atar” (TACO) örneklerinden farklı olabileceği ihtarında bulunuyor. Avrupa açısından Grönland’ın “satılık olmadığı” net; Trump açısından ise ada stratejik bir amaç. Bu nedenle belirsizliğin aylar, hatta çeyrekler boyunca sürebileceği belirtiliyor.
Piyasalar Sert Reaksiyon Verdi
Avrupa borsaları haftaya sert satışlarla başladı. STOXX Europe 600 açılışta %1’in üzerinde gerilerken, tüm dallar eksideydi. Otomotiv ve lüks tüketim payları başı çekti.
-
Volkswagen %3’ün üzerinde düştü
-
Porsche ve BMW sert kayıplar yaşadı
-
LVMH, Kering ve Hermes payları %3 civarında geriledi
Buna karşılık savunma payları olumlu ayrıştı. Rheinmetall, Renk ve Thales yükseliş kaydetti.
Genel Değerlendirme
Grönland merkezli kriz, sadece bir tarife restleşmesi olmaktan çıkarak AB–ABD ilgilerinin geleceğini test eden bir başlığa dönüşmüş durumda. AB’nin “ticaret bazukası”nı devreye alıp almayacağı belirsizliğini korurken, piyasalarda oynaklığın ve siyasi risk priminin yüksek seyretmesi bekleniyor.
Kaynak: CNBC, Reuters, Financial Times
Atilla Yeşilada ve Güldem Atabay tarafından kaleme alınan özel raporlarımıza abone olmak ister misiniz? Raporlarımız kurumsal müşterilere yöneliktir. Abonelik fiyatlıdır. Şartları öğrenmek için bize e-mail atın: [email protected]
