Gelişmekte Olan Ekonomiler Yeni Bir Borç Krizine Hazırlanıyor
Gelişmekte olan ekonomiler, yeni bir hâkim borç krizi muhtemelliğine karşı hazırlık yapıyor. Dünya Ekonomik Forumu’na göre, gelişmekte olan ülkelerin 2024 yılında dış borç servisi için rekor seviyede 400 milyar dolar ödemesi bekleniyor. Bu yük, kalkınma için gerekli kaynakların diğer tarafa kaymasına yol açabilir. 2020–2023 yılları ortasında, pandemi tesirleri, savaş kaynaklı emtia şokları ve artan enflasyon nedeniyle 15 hâkim temerrüt yaşandı. Faiz oranlarının yüksek kalması ve sermaye piyasalarının daralmasıyla birlikte, temerrüt riski Afrika’nın Sahra Altı bölgesi, Latin Amerika ve Güneydoğu Asya’ya yayılıyor.
💸 Gelişen Piyasalar Üzerindeki Global Baskılar
Gelişmekte olan piyasalarda şu anda daha sıkı finansal koşullar ve artan finansman maliyetleri yaşanıyor. Gelişmiş ekonomilerde, bilhassa ABD Merkez Bankası’nın süratli faiz artırımları sonucunda, dolar cinsinden borcun maliyeti yükseldi.
Aynı vakitte:
-
Enflasyon ve tedarik zinciri bozulmaları, gelişen ülkelerin merkez bankalarını faiz artırmaya zorladı,
-
Bu da büyümeyi daha da zayıflattı,
-
Pandemi devrinde yapılan borçlanmalarla yüksek borç yükleri miras kaldı,
-
Bugün pek çok ülke ya piyasalara erişemiyor ya da yeniden finansman için çift haneli faiz oranları ödemek zorunda kalıyor.
💱 Ayrıyeten ABD dolarının güçlenmesi, dış borcun yükünü artırarak mahallî para cinsinden borç servis maliyetlerini üst çekiyor. Rezervleri sonlu olan ülkeler bilhassa kırılgan durumda. Sermaye çıkışları ve para ünitesi paha kayıpları da bütçeleri zorluyor, mali disiplin riskini artırıyor.
🌐 İthalata Bağımlı Ülkeler Daha Fazla Zorlanıyor
İthalata büyük ölçüde bağımlı ülkelerde:
-
İthalat fiyatlarının artması ve zayıflayan para birimleri, cari açıkları geriyor,
-
Dışsal şoklar, bütçe dengesizliklerine ve toplumsal baskıya neden oluyor.
🌍 Sahra Altı Afrika: Borç Krizinin Merkez Üssü
-
Son 10 yılda Sahra Altı Afrika’daki borç iki katına çıktı.
-
Faiz ödemeleri, temel kamu harcamalarını dışlamaya başladı.
-
IMF ve Dünya Bankası’na göre, 13 ülke önemli finansal kriz riski altında.
-
Gana, Zambiya ve Etiyopya ya temerrüde düştü ya da borç yapılandırmasına girdi.
-
Kenya’nın %9,75 faizli eurobondu, borçlanma maliyetlerinin yüksekliğini gösteriyor.
🧨 Yardımlar azalıyor, Çin’in kredileri yavaşladı. Ülkeler kemer sıkma ile temerrüt ortasında seçim yapmak zorunda kalıyor.
📢 Artan kamu hoşnutsuzluğu, toplumsal gerilimi yükseltiyor. Gana ve Nijerya’daki protestolar, artan enflasyon ve kemer sıkma siyasetlerine karşı reaksiyonları yansıtıyor. Bu durum, ıslahatları zorlaştırıyor ve siyasi istikrarsızlık riskini artırıyor.
🌎 Latin Amerika: Yüksek Borç ve Mali Baskılar
-
Latin Amerika’nın borç düzeyi 2019’da GSYH’nin %58’inden, 2020’de %70’in üzerine çıktı.
-
IDB (Inter-American Development Bank), borcun %50 düzeylerine çekilmemesi durumunda bölgenin gelecekteki şoklara karşı savunmasız kalacağı ihtarında bulundu.
-
Arjantin’in borcu %100’ü aşıyor, 2023’te enflasyon %143’e ulaştı.
-
Arjantin, IMF’ye büyük geri ödemeler yapmak ve tahvillerini iskonto ile satmak zorunda kaldı.
-
2020’den beri Ekvador ve Surinam temerrüde düştü.
📉 Meksika ve Brezilya üzere ülkeler, bütçe açıklarını daraltmak için mali sıkılaştırma uyguluyor.
📊 Lakin bölge büyümesi zayıf: 2024 için yalnızca %1,9 büyüme öngörülüyor — dünya genelindeki en düşük oran. Mali ıslahatlar başarısız olursa, daha fazla ülke ekonomik karmaşaya sürüklenebilir.
🌏 Güneydoğu Asya: Dayanıklılık Test Ediliyor
-
Bölge güçlü temellere sahip lakin kırılganlıklar da mevcut.
-
ASEAN ülkeleri borçlarını çoğunlukla yerel olarak finanse ediyor, bu da dış riski azaltıyor.
-
Ancak doların gücü ve sermaye çıkışları baskı yaratıyor.
🛠️ “Çin+1” stratejisiyle bölgeye yönelen yatırımlar ve %4–5 büyüme beklentileri umut verici.
Ama:
-
Vietnam ve Kamboçya’da, özel bölüm ve hanehalkı borcu yüksek.
-
Küresel likidite daraldıkça, özel dal temerrütleri artabilir.
-
Dış talep şokları, bölgenin küresel tedarik zincirine entegrasyonu nedeniyle tesirli oluyor.
🚨 Yaklaşan Kriz Kaçınılmaz Değil
Gelişen piyasa borçlarındaki çalkantı önemli fakat genel bir kriz şimdi kaçınılmaz değil.
🌐 IMF, Dünya Bankası ve G20’nin borç hafifletme teşebbüslerini hızlandırması gerekiyor. Ülkeler:
-
Mali ıslahatlar yapmalı,
-
Şeffaflığı artırmalı,
-
Büyümeyi teşvik etmeli.
💡 İnovatif çözümler: “İklim için borç takası” ve SDR geri dönüşümleri üzere düzenekler, borç idaresini kalkınma maksatlarıyla uyumlu hale getirebilir.
⚠️ Aksi halde, artan temerrütler dünya çapında tesirler yaratabilir. Lakin koordineli siyasetler ve stratejik yatırımlar, bu fırtınadan çıkış yolu sunabilir.
