EY: Vergi denetimi ve uyuşmazlık çözümlerinde yapay zekâya güven artıyor
EY Vergi Risk ve Uyuşmazlık Araştırması’na nazaran; vergi başkanları günümüzde ortaya çıkan yeni vergi risklerine karşı yapay zekâya başvuruyor. Araştırma sonuçlarına nazaran; vergi başkanlarının %87’si, yapay zekânın verimliliği ve doğruluğu artıracağını düşünüyor. %70’i, en az bir GenAI aracını vergi uyuşmazlığı idaresinde hâlihazırda kullandığını belirtiyor. Gelişmiş vergi teknolojilerine ek olarak, vergi başkanlarının %91’i ise şirketlerin kuracakları güçlü vergi siyaseti ve yönetişim yapısının, vergi riski ve uyuşmazlık idaresinde kritik bir rol oynayacağını tabir ediyor.
İş dünyasının şartları süratle değişirken, üretken yapay zekâ (GenAI) işletmelerin vergi uyuşmazlıklarını yönetme biçimini yine şekillendiriyor. Memleketler arası danışmanlık, kontrol, garanti, strateji, kurumsal finansman ve vergi hizmetleri şirketi EY’ın Vergi Risk ve Uyuşmazlık Araştırması, vergi önderlerinin ortaya çıkan vergi risklerini yönetmek için GenAI’a yöneldiğini ve yönetişim çerçevelerini tekrar değerlendirdiğini ortaya koyuyor. Araştırmaya katılan vergi önderlerinin %90’ı önümüzdeki yıllarda daha fazla vergi ihtilafı beklediğini belirtiyor ve kurumlarını muvaffakiyete hazırlamak için proaktif olarak yenilikçi tahliller arıyor. Yaklaşık 2000 üst seviye vergi yöneticisinden elde edilen içgörüler, global vergi ıslahatı, artan şeffaflık, yeni teknolojiler ve süratle değişen düzenlemelerin vergi alanında oluşturduğu yeni koşulları ortaya koyuyor.
Katılımcıların yüzde 87’si verimlilik ve doğruluk artışı bekliyor
Vergi uyuşmazlıkları alanında hem hacim hem de tahlil süreçlerinde yaşanan artış nedeniyle iş yapış biçimlerinde değişim yaşanması öngörülüyor. Bu doğrultuda, işletmeler ve vergi otoriteleri, GenAI üzere yeni gelişen teknolojileri süratle benimsemeye yöneliyor. EY araştırması, üretken yapay zekânın vergi riski idaresinde değerli bir öge hâline geldiğini ortaya koyuyor. Araştırmaya nazaran, iştirakçilerin %87’si üretken yapay zekânın kullanılmasıyla birlikte vergi incelemeleri ve uyuşmazlıklarının tahlil süreçlerinde verimlilik ve doğruluk artışı bekliyor. Araştırmaya katılan vergi önderlerinin %70’i ise, vergi uyuşmazlıkları idaresine yönelik en az bir GenAI aracını uygulamaya başladığını yahut entegre etme sürecinde olduğunu belirtiyor. Vergi uyuşmazlığı süreçlerinde üretken yapay zekâ araçlarını kullanan iştirakçiler, yaklaşımlarından çok daha mutlu olduğunu bildiriyor: %46’sı vergi uyuşmazlığı süreçlerinden “çok memnun” olduğunu belirtirken, bu oran yapay zekâ kullanmayanlarda %31 olarak görülüyor. Öte taraftan iştirakçilerin %39’u vergi riski yahut uyuşmazlıklara odaklanan en az bir pilot yahut araç geliştirdiğini, %30’unun ise GenAI’ı başka kritik süreçlere entegre etmeye başladığını söylüyor. GenAI en fazla ‘iç ve dış kaynaklı büyük hacimli vergi bilgisini tahlil etmek ve özetlemek ile vergi otoriteleriyle paylaşılan bilgilerin tutarlılığını artırmak emeliyle kullanılıyor. Ayrıyeten iştirakçilerin dörtte birinden biraz fazlası, GenAI kullanmasalar da vergi teknolojilerini öngörüsel tahlil için kullandığını belirtiyor.
BEPS 2.0 ve dijital vergi ıslahatı ile artan uyuşmazlıklara hazırlık
Teknolojinin sunduğu fırsatlarla uyuşmazlıklar konusuna yaklaşım olumlu tarafta değişse de vergi ihtilafları potansiyelinin artabileceği düşünülüyor. Araştırmaya katılan yöneticilerin %92’si, OECD’nin Matrah Aşındırma ve Kâr Transferi (BEPS) İkinci Sütunundan (Pillar Two) kaynaklı ihtilafların ön planda olacağını öngörüyor. %91’i ise Birinci Sütun (Pillar One) ‘Amount A’ ile ilgili çözülememiş mevzularda telaşını lisana getiriyor. İştirakçilerin %90’ı ise ülke bazlı raporlama üzere transfer fiyatlandırması ve şeffaflık yükümlülüklerinden doğan ihtilafların da artmasını bekliyor. Bunlara ek olarak dijital hizmet vergileri, gelecekteki vergi risklerinin değerli bir kaynağı olarak öne çıkıyor. Lakin iştirakçilerin sırf %49’u, beklenen ihtilaf artışını yönetmeye “yüksek seviyede hazırlıklı” olduğunu düşünüyor.
EY Türkiye Şirket Ortağı ve Vergi Uyuşmazlıkları Önderi Av. Ahmet Sağlı konuyla ilgili şu değerlendirmelerde bulundu:
“Yapay zekâ, sırf vergi gruplarının çalışma halini değil, vergi otoriteleriyle karşılıklı itimat oluşturma biçimlerini de dönüştürüyor. Bu da daha fazla doğruluk, şeffaflık ve verimlilik sağlıyor. Başka taraftan yapay zekâ ve datanın çok daha yaygın formda kullanılmaya başlanmasıyla hem vergi yönetimi tarafından gerçekleştirilen kontrol, izleme ve incelemelerin hem de vergi uyuşmazlıklarının yapısı değişiyor; yeni kurallar, yeni raporlama gereklilikleri, artan şeffaflık ve teknoloji kullanımı vergi kontrolleri ve vergi uyuşmazlıklarında artış olacağı manasına geliyor. EY araştırma sonuçlarında da görüldüğü üzere, iştirakçilerin büyük bir kısmı, GenAI kullanımının gelecekteki vergi inceleme ve uyuşmazlıkları idaresini farklı boyutlara taşıyacağını ve hem mükellefler hem de vergi yönetimi açısından vergi incelemeleri ve uyuşmazlık tahlil süreçlerini daha verimli, daha hakikat ve daha süratli bir hâle getireceğini ortaya koyuyor. Türk Vergi Yönetiminin son yıllarda teknolojiyi daha aktif ve yaygın kullanmaya başlaması da vergi inceleme ve ihtilaflarını çok farklı bir boyuta taşıdı. Hatta yürürlükteki vergi mevzuatının bu gelişmeler karşısında eksik kaldığını ve yeni düzenlemelere muhtaçlık duyulmaya başlandığını söylemek mümkün. Buna rağmen şirketler de her alanda olduğu üzere vergisel yükümlülüklerine ahenk için teknolojiye önemli yatırımlar yapmaya başladı. Teknolojiye ve nitelikli iş gücüne erken yatırım yapan şirketler, ileride oluşabilecek vergi risk ve uyuşmazlıklara karşı gerekli tedbirleri alarak bu riskleri taban seviyeye indirebilir.”
Güçlü vergi yönetişim süreçlerine itimat artırıyor
Vergi risk ve uyuşmazlıkları arttıkça, güçlü bir vergi ahenk ve idare yapısının oluşturulması şirketler için büyük ehemmiyet taşıyor. İştirakçilerin %91’i global vergi yönetişimine daha fazla odaklanmayı planlarken, sırf %31’i mevcut uyuşmazlık idaresinden “çok memnun” olduğunu söylüyor.
Etkin vergi işlevleri global risk ve uyuşmazlıkların denetimini, kontrolünü ve nezaretini merkezileştiriyor ve vergi yönetişimini güçlendiriyor.
EY Türkiye Şirket Ortağı, Uluslararası Vergilendirme Lideri Ateş Konca, konu ile ilgili şu bilgileri paylaştı:
“EY araştırmasının ortaya koyduğu üzere, BEPS 2.0 ile global vergi mimarisi yine şekillenirken ihtilaf potansiyeli hiç olmadığı kadar artıyor. Araştırmaya katılan şirketlerin %92’si Pillar Two kaynaklı uyuşmazlıkların olmasını beklerken; %91’i ise Pillar One ‘Amount A’ hususlarında tahlil eksikliğinden tasa duyuyor. Bu yeni periyotta muvaffakiyet, sadece kuralları takip etmekle değil; güçlü yönetişim, dengeli bilgi idaresi ve teknoloji dayanaklı bir uyuşmazlık stratejisiyle mümkün olacak. EY raporu, GenAI’ın sağladığı sürat ve doğruluğun, işletmelerin BEPS kaynaklı karmaşık riskleri daha öngörülebilir, daha şeffaf ve daha inançlı bir tabanda yönetmesine imkân tanıdığını gösteriyor. Ayrıyeten dijital hizmet vergileri ve ülke bazlı raporlama üzere düzenlemeler, ihtilafların hudut ötesi boyutunu artırıyor. Bu nedenle şirketler, global vergi risklerini yönetebilecek entegre tahliller geliştirmeli ve vergi otoriteleriyle proaktif, data odaklı bir bağlantı kurarak ihtilafların önüne geçecek stratejiler oluşturmalı.”
