Erol Taşdelen: Sanayicinin Alarm Zili: Enflasyon Politikaları Ters Tepiyor
Türk sanayi üretiminde yaşanan daralma ile enflasyonist siyasetler ortasında sıkı bir bağlantı vardır. Enflasyonla uğraş maksadıyla uygulanan yahut bazen enflasyonu körükleyen ekonomik siyasetler, sanayi üretimini direkt ve dolaylı olarak etkileyebilir. Enflasyon gayretin merkezinde “Talep baskılama ve Daraltma” olunca Üretimde çöküş kaçınılmaz oldu… Aşağıda bu ilgilerin temel nedenlerini başlıklar halinde açıklıyorum:
- Faiz Siyasetleri ve Kredi Kısıtları
Enflasyonla çaba ismine faizlerin yapay olarak düşük tutulması yahut çok yükseltilmesi:
Düşük faiz: 2021-2023 ortasında Türkiye’de faizlerin siyaset dışı formda düşük tutulması, kısa vadeli talebi artırdı, lakin uzun vadeli yatırımlar için kur istikrarı ve öngörülebilirlik kayboldu. Bu da sanayi yatırımlarını durdurdu.
Yüksek faiz: 2024 sonrası üzere enflasyonu dizginlemek için faizler süratle artırıldığında ise finansman maliyetleri yükseldi, yatırım ve üretim yavaşladı.
- Kur Siyasetleri ve Maliyet Şokları
Kurun baskılanması yahut ani kur patlamaları, sanayicilerin ithal hammadde ve orta malı maliyetlerinde önemli oynaklık yarattı.
/*! This file is auto-generated */!function(d,l){“use strict”;l.querySelector&&d.addEventListener&&”undefined”!=typeof URL&&(d.wp=d.wp||{},d.wp.receiveEmbedMessage||(d.wp.receiveEmbedMessage=function(e){var t=e.data;if((t||t.secret||t.message||t.value)&&!/[^a-zA-Z0-9]/.test(t.secret)){for(var s,r,n,a=l.querySelectorAll(‘iframe[data-secret=”‘+t.secret+'”]’),o=l.querySelectorAll(‘blockquote[data-secret=”‘+t.secret+'”]’),c=new RegExp(“^https?:$”,”i”),i=0;i
Enflasyon nedeniyle üretici fiyat endeksi (ÜFE) süratle yükselirken, kesin eser fiyatları (TÜFE) bu kadar süratli artamadı → Endüstricinin kâr marjı daraldı.
İhracatçı firmalar, döviz kurlarındaki belirsizlik nedeniyle üretim planlarını kısabildi.
- Girdi Fiyatlarında Artış (Maliyet Enflasyonu)
Enerji, lojistik, ambalaj üzere girdi maliyetleri daima arttı.
Girdi fiyatlarındaki artış, bilhassa KOBİ seviyesindeki sanayi işletmelerini daha fazla etkiledi.
Sanayi üretiminde ölçek küçültme yahut üretimden çıkma trendleri ortaya çıktı.
- Talep Kompozisyonunun Bozulması
Enflasyonist ortamda hanehalkı tüketimi dayanıksız mallara (gıda, temel ihtiyaç) kayarken, sağlam tüketim mallarına (beyaz eşya, otomotiv, mobilya vs.) olan talep azaldı.
Bu da bu cins eserleri üreten sanayi kollarında üretim daralmasına yol açtı.
- Vergi ve Kamusal Yüklerin Artışı
Enflasyon nedeniyle vergi gelirlerinin artırılması hedefiyle KDV, ÖTV üzere dolaylı vergilerde artışlar yapıldı.
Sanayi işletmeleri hem direkt maliyet yükü yaşadı, hem de halkın satın alma gücü azaldığı için satış hacmi düştü.
- Ücret ve Minimum Fiyat Artışlarının Baskısı
Enflasyon nedeniyle yılda birkaç defa yapılan minimum fiyat artışları, endüstride bilhassa emek ağır kesimlerde maliyetleri üst çekti.
Bu durum istihdam azaltımı, otomasyona geçiş ya da üretim kısıtlaması üzere sonuçlara yol açtı.
- Yatırım Ortamında Belirsizlik
Enflasyonist ortamda öngörülebilirlik ve fiyat istikrarı yok olur.
Sanayiciler sabit yatırım yapmaktan kaçınır; bu da üretim kapasitesinin daralmasına neden olur.
Sanayi Daralması – Enflasyon Sarmalı
Türkiye’de sanayi üretimi, hem talep istikametli hem de maliyet taraflı enflasyonist tesirlerle daralma yaşamaktadır. Enflasyonun denetim altına alınmaması durumunda:
Yatırımlar ertelenir,
Girdi maliyetleri daha da artar,
Üretim daha da daralır,
Bu da daha az arz ve daha fazla enflasyon manasına gelir.
Erol TAŞDELEN – Ekonomist
