Deri Sektöründe Alarm Zilleri! İhracatçılar enflasyonla doğru orantılı kur istiyor…

Ege Deri ve Deri Mamulleri İhracatçıları Birliği’nin 2018–2025 değerlendirmesi; ihracat fiyatlarındaki değişimi, enflasyon-kur baskısı, artan maliyetleri ve global rekabetin boyutlarını ortaya koydu.

Başkan Zandar, ayakkabı dalının son yıllardaki seyrine ait şu bilgileri paylaştı:

“2018 yılında 64 milyon dolar olan ayakkabı ihracatı, 2020’ye kadar 112 milyon dolarla iki katına çıktı. 2024–2025 devrinde ise 91 milyon dolara geriledi. 2018’de 336 olan ihracatçı sayımız, 2022’de 456’ya yükseldi. Birliğimize yaklaşık 100 yeni ihracatçı kazandırdık. Bu artışta bilhassa İtalya’da düzenlenen Expo Riva Schuh Fuarı ulusal iştirak organizasyonumuzun çok kıymetli katkısı oldu. Geçtiğimiz haftalarda düzenlenen fuar dört gün sürdü ve iştirakçi firmalar tertipten son derece mutlu ayrıldı.”

Deri dalının beklentisi enflasyonla gerçek orantılı kur

Erkan Zandar, “Kilogram ihracat fiyatı mamulde yükselmiş olsa da hammaddede düştü. Döviz kurunun enflasyondaki artışın gerisinde kalması nedeniyle memleketler arası pazarlarda fiyat tutturmakta zorlanıyoruz. Zira Türkiye’de üretim maliyetlerinin ana kalemini enflasyona bağlı personellik sarfiyatları ve genel üretim maliyetleri oluşturuyor. 2018’de ayakkabıda ortalama kg ihraç fiyatımız 27,5 dolar düzeyindeydi. 2021–2022 periyodunda bu sayı 20 dolara kadar geriledi. Bu süreçte kur artışı, iç maliyetlerdeki yükselişi kısmen dengeleyebiliyordu. Lakin sonraki periyotta kur ile enflasyon ortasındaki bağ büsbütün koptu. 2023’te evvel 26 doları, akabinde 24 doları gördük fakat ihracat geriye gitti. Ortalama 21 dolar düzeyindeyken yüksek hacimli satış yapabiliyorduk. Zira bu düzeyde kur, maliyet artışlarını karşılayabiliyor; üreticiye rekabet gücü sağlayabiliyordu. Bugün 4 dolarlık fark bile dalın tüm istikrarını anlatıyor. İhracatçının en temel beklentisi; enflasyonla hakikat orantılı, öngörülebilir bir kur siyasetidir. Bugün fiyat açısından değerli bir ülke pozisyonundayız.” dedi.

Saraciye ve deri konfeksiyonda katma paha avantajı

Saraciyenin hala kesimin en yüksek katma kıymetli alanlarından biri olduğunu belirten Zandar, “Kilogram fiyatı 21 dolardan 18 dolara geriledi, buna karşın ihracatta önemli bir düşüş yaşanmadı. Lakin Türkiye’de kapasitesi yüksek firma sayısının sonlu. Saraciyede 250 bin dolar üzeri ihracat yapan firma sayımız yalnızca 7. Güçlü ve ölçekli firma sayısını artırmamız gerekiyor. Deri konfeksiyon dalında ise üretim zorlukları var. Katma pahalı bir alan fakat nitelikli eleman bulmak sıkıntı, üretim maliyetleri yüksek ve ihracat fiyatını tutturmak her geçen gün daha güç hale geliyor.” diye konuştu.

Ham deri ve kürk ihracatında kilogram fiyatlarının 8 dolardan 5 dolara kadar gerilediğini belirten Erkan Zandar, bunun temel nedeninin dünya genelinde deri fiyatlarındaki düşüş olduğunu söz etti.

Sektörde konsolidasyon süreci geliyor

Başkan Zandar, önümüzdeki 5 yıllık perspektife ait değerlendirmelerde bulunarak, “Sektörümüzde önemli bir konsolidasyon süreci yaşanacak. Yalnızca güçlü markalar ayakta kalacak. Tüketiciye ulaşabilen, fiyatı erişilebilir, üretim gücü olan markalar yoluna devam edecek; öbürleri ya dönüşecek ya da piyasadan çekilecek. Tüketici davranışları esaslı biçimde değişiyor. Hibrit alışveriş modellerinin yaygınlaşıyor, yapay zekâ ve otomasyon yatırımları dalın geleceğini belirliyor. Çin başta olmak üzere dünya otomasyon yatırımlarını süratle artırdı. Biz uzun yıllar ucuz iş gücüne güvendik. Bu oyunun dışında kaldık. Ayakta kalmak için teknoloji ve otomasyon yatırımlarını kesinlikle yapmak zorundayız.” dedi.

Türkiye’nin talihi butik ve katma pahalı üretim

Zandar, Türkiye’nin Mısır üzere düşük maliyetli ülkelere kıyasla farklı bir kulvarda rekabet edebileceğini vurgulayarak: “Bizim talihimiz; butik üretim, saraciye, deri konfeksiyon ve ayakkabıda tasarım gücümüzdür. Lakin firmalarımızın fiziki altyapıları ve sertifikasyon süreçleri hala yetersiz. Bu alanlarda ağır çalışmamız gerekiyor.” diye konuştu.

Uzak Doğu rekabet gücümüzü zayıflatıyor

Başkan Zandar, “Hammadde maliyetlerimiz bilhassa Uzak Doğu’dan gelen girdiler karşısında rekabet gücümüzü zayıflatıyor. Bilhassa Çin’den temin edilen hammaddelerde önemli bir fiyat rekabeti kelam konusu. Bu durum üretim maliyetlerimizi artırırken, lojistik masraflarındaki yüksek seyir de ihracatçımızın yükünü ağırlaştırıyor. Bugün geldiğimiz noktada fiyat rekabetinde geride kalıyoruz.  Bu nedenle sırf üretmek değil, birebir vakitte tesirli bir PR ve tanıtım stratejisi yürütmek zorundayız. Türk deri ve moda eserlerinin memleketler arası pazarlarda gerçek anlatılması büyük ehemmiyet taşıyor.” dedi.

Hammaddeye erişim bölümün en can yakıcı sorunu

Ege Deri ve Deri Mamulleri İhracatçıları Birliği Lider Yardımcısı Halil Gündoğdu, “Hepinizin alanda birebir yaşadığı, bizlerin de Yönetim Kurulu olarak her platformda lisana getirdiği en can yakıcı problemden başlamak istiyorum: Hammadde ve orta unsura erişim. Biz ihracatçılar olarak Avrupa pazarında yıllarca “kaliteli üretim ve uygun fiyat” istikrarıyla var olduk. Fakat bugün geldiğimiz noktada, bu avantajımızı kaybetme riskiyle karşı karşıyayız. Neden mi? Zira Türkiye’de üretimi dahi olmayan orta unsurlara uygulanan yüksek ithalat vergileri ve gümrük esirgeyici tedbirler belimizi büküyor. Soruyorum sizlere; Türkiye’de üretilmeyen bir materyalin ithalatına vergi koyarak kimi koruyoruz? Bu durum yerli üreticiyi korumuyor tersine ihracatçıyı rekabet edemez hale getiriyor.” dedi.

Hem maliyette kıymetliyiz hem eser kalitemiz dezavantajlı

Gündoğdu, Avrupa’daki rakibin tıpkı orta maddeyi gümrüksüz, yalnızca vergisini ödeyip alırken; Türkiye’nin gümrük duvarlarına takıldığını söyledi.

“Bu durum bizi hem maliyette değerli kılıyor hem de kaliteli hammaddeye ulaşamadığımız için eser kalitemizde dezavantaj yaratıyor. Bizim, “Bu eser Türkiye’de yoksa, ihracatçı bunu dünya fiyatlarından alabilmeli” tezini Bakanlık nezdinde sonuna kadar savunacağız. Tahlil odaklıyız, takipçisiyiz. Yalnızca problemleri değil, tahlilleri de masaya yatırıyoruz.”

Finansmana erişimde taleplerimiz var

Bakanlık ile kurdukları temaslarda ihracatçıların finansmana erişimdeki zorluklarıyla ilgili iki temel talepleri olduğunu açıklayan Halil Gündoğdu şu sözlerle devam etti:

“Birincisi fuar iştiraklerinde firmalarımıza prefinansman (ön finansman) sağlanması, ikincisi hak edilen devlet teşviklerinin ödeme müddetlerinin 1 ay üzere makul bir müddete indirilmesi. İhracatçı parasını yıllarca beklememeli, çabucak üretime ve yeni pazarlara döndürmeli. Ulusal iştirak organizasyonlarımızda, İtalya Expo Riva Schuh fuarında yakaladığımız o yüksek memnuniyeti ve başarıyı biliyorsunuz. Avrupa bizim kalemiz, buradaki faaliyetlerimizi artırarak sürdüreceğiz.”

Hedef ABD pazarından yüzde 1 hisse almak

Gündoğdu, “ABD pazarında artık niyet basamağından aksiyon etabına geçmek zorundayız. Sayılar ortada; ABD’nin deri ithalatından Türkiye’nin aldığı hisse yalnızca %0,26. Daha da vahimi, Ege Bölgesi olarak bizim aldığımız hisse %0,029. Yani binde bir bile değil! Gayemiz yüzde 1 hisse almak. Bu tabloyu değiştirmek boynumuzun borcudur. Ayrıyeten, deri konfeksiyon eserlerimizin değerini bilen Kuzey Avrupa ülkeleri de önümüzdeki periyotta agresif pazarlama yapacağımız yeni rotalarımız olacak.” diye konuştu.

İzmir Deri Eserleri Organize Sanayi Bölgesi kurulmalı

Halil Gündoğdu, “Bugün bölümümüze baktığımızda; Deri Mamulleri özelinde bir OSB yer almamakta. Türkiye’nin en büyük 3. ili olan İzmir’imizde ise bu eksiklik artık daha fazla hissedilmektedir. Deri bölümümüzün kümelenememiş olması, dağınık yapıda kalması ne yazık ki kesimimizi olumsuz etkilemektedir. Emek ağır bir bölümüz; yan endüstrinin gelişmesi, nitelikli orta eleman devamlılığının sağlanması ve istihdamın artırılması fakat bölümün bir ortada, omuz omuza hareket etmesiyle mümkündür.” dedi.

Bölgeden gerçekleşen deri ve deri mamulleri ihracatının yarısının, 300 etkin firmanın içerisinden yalnızca 40 firmanın sırtladığını açıklayan Gündoğdu, “Bu sürdürülebilir değildir. Bölümümüzün kümelenmesi ve güçlenmesi, ihracatın tabana yayılmasını sağlayacak, geriye kalan firmalarımızı da oyunun içine daha güçlü bir biçimde dahil edecektir. Bu noktada maksadımız nettir: İzmir Deri Eserleri Organize Sanayi Bölgesi’nin kurulması. Önümüzdeki yeni periyotta lider adaylığımı da açıklamak istiyorum.” diye konuştu.