Denizaltı Kablolarında Yatırım ve Güvenlik Gerilimi
Küresel Bilgi Trafiğinin Omurgası: Denizaltı Kabloları
Değerlendirilen son gelişmelere nazaran, dünya internet trafiğinin %99’undan fazlası hala denizaltı fiber optik kablolar üzerinden yönlendiriliyor. Binlerce uydu yörüngede dönmesine karşın, dijital bağlantının bel kemiğini bu kablolar oluşturmaktadır.
1,3 milyon kilometre uzunluğa ulaşan denizaltı kabloları, yaklaşık her 9.000 kilometrede bir deniz altından güç verilerek sinyallerin güçlendirilmesiyle çalıştırılmaktadır. Kabloların büyük kısmı okyanusların tabanına gömülmekte, sığ sularda ise demir atma yahut gemi çarpması riskine karşı deniz yatağının altına gömülerek korunmaktadır. Yeniden de yılda ortalama 200 arıza kaydedildiği; bunların bir kısmının doğal yıpranmalardan, bir kısmının ise kuşkulu müdahalelerden kaynaklandığı bildirilmektedir.
Norveç’in Svalbard bölgesinde yaşanan bir olayda, Rusya menşeli bir geminin kablonun üzerinden tam 130 defa geçerek arıza oluşturması dikkat çekmiş, bu durum kasıt ihtimalini gündeme taşımıştır. Bu tıp olaylar, denizaltı kablolarının yalnızca irtibat değil, tıpkı vakitte ulusal güvenlik açısından da stratejik bedel taşıdığını göstermektedir. Bu nedenle, deniz altı kablolarına karada da yedekleme altyapıları sağlanmakta; ABD’de New Jersey üzere merkezlerde birden fazla kabloyu destekleyen alternatif kara çizgileri oluşturulmaktadır.
Yatırım Döngüleri ve Jeopolitik Gerginlikler
Özellikle ABD ile Birleşik Krallık ortasında süratli data iletimi sağlayan Hibernia Express projesi, Wall Street’in dayanağıyla başlatılmış; fakat Huawei üzere Çinli ortaklarla yürütülen birinci planlar ABD tarafından güvenlik gerekçesiyle engellenmiştir. Projede Çin teknolojisi terk edilerek Sienna ve SubCom üzere Amerikan firmalarıyla iş birliğine geçilmiştir. ABD Dışişleri yetkilileri, Çin’in denizaltı kabloları aracılığıyla data hırsızlığı ve nezaret faaliyetleri yürütebileceği tarafındaki tasaları açıkça lisana getirmiştir.
Bu çerçevede Pasifik’te planlanan kimi projelere, bilhassa Hong Kong’a iniş yapacak olan kablolara direkt müdahale edilmiş; örneğin Solomon Adaları ile Avustralya ortasındaki bir proje iptal edilmiştir. Sonuç olarak, altyapı projelerinde teknoloji üreticisinin menşei, sırf ticari değil birebir vakitte jeopolitik bir tercih haline gelmiştir. Pazarın, Huawei kullananlar ve kullanmayanlar ortasında bölündüğü belirtilmekte; bu da yeni soğuk savaş dinamiklerinin dijital altyapıya da yansıdığını göstermektedir.
Yapay Zekâ ve Yeni Kuşak Data Talebi: Hiperskalerlerin Yükselişi
Yüksek kapasiteli data merkezlerinin yaygınlaşması ve yapay zekâ teknolojilerinin gelişimi, denizaltı kablolara olan talebi yine canlandırmıştır. Google, Meta üzere hiperskaler şirketler, artık bu altyapıya yalnızca kullanıcı hizmeti olarak değil, iş modellerinin temeli olarak yaklaşmakta; direkt kablo yatırımı yapmaktadır. Google’ın Brezilya’dan Uruguay ve Arjantin’e kadar uzanan kendi kablo konsorsiyumlarını kurması, bu stratejinin somut örnekleri ortasında yer almaktadır.
AI modellerinin eğitilmesi büyük ölçüde data taşıma kapasitesi gerektirdiği için, bu şirketler deniz kıyısında, yenilenebilir güce erişimi olan bölgelerde yeni bilgi merkezleri inşa etmektedir. Norveç’in neredeyse %100 yenilenebilir güce dayalı altyapısı, bu merkezler için ülkü pozisyon olarak öne çıkmaktadır. New Jersey ile Norveç ortasında kurulan “Havthor” isimli çizgi, bu bağlamda stratejik kıymete sahip bir “veri boru hattı” olarak tanımlanmaktadır.
Ancak bu süratli büyüme, bakım ve servis altyapısında tıpkı süratte karşılık bulamamaktadır. Dünya çapında hizmet veren yaklaşık 60 kablo gemisinin %30’unun önümüzdeki 10 yıl içinde kullanım ömrünü dolduracağı öngörülmektedir. Telco ve hiperskaler firmaların kendi bakım filolarını kurmasının verimsiz olacağı düşünülmekte; bu nedenle bağımsız bakım hizmeti sunan firmaların kıymeti artmaktadır.
