Çözümsüzlük Düğümü: %1.1’lik Enflasyon Farkı Türk Sanayisini Nasıl Sessizce İflasa Sürüklüyor?

2.2. “Malımız Var Lakin Satamıyoruz”: Kayyım Kıskacı ve Mevzuat Çıkmazı

Sanayicilerin konkordato sürecine dair isyanı, yalnızca finansal zorluklarla hudutlu değildir. Asıl reaksiyon, konkordato sisteminin “iyileştirici” ruhundan uzaklaşıp, bürokratik bir “kilitleme” sistemine dönüşmesinedir. Sistem teoride firmalara süreksiz mühlet tanıyıp, borçlarını yapılandırmaları için bir nefes alma müddeti vermeyi ve şirketin başına bir “komiser” (kayyım) atamayı öngörür. Lakin pratikte işleyiş, gerçek dalın ticari döngüsünü büsbütün durma noktasına getirmektedir.

Bir endüstricinin basına yansıyan feryadı, krizin “likidite” değil “mevzuat” kaynaklı absürt boyutunu özetlemektedir:

Bu tabir, konkordato sürecindeki en büyük yapısal arızayı ifşa etmektedir. Kayyım atanan firmalarda, varlık satışı yahut stok eritme üzere en temel ticari kararlar bile mahkeme onayı ve bürokratik süreçlere tabi tutulmaktadır. Piyasa dinamiklerinin saatlik değiştiği bir ortamda, haftalarca süren müsaade süreçleri, “fırsat maliyeti” yaratmaktadır. Stokta bekleyen eserler (özellikle moda, teknoloji yahut besin üzere raf ömrü olan ürünler) her geçen gün bedel kaybederken, borç faizleri işlemeye devam etmektedir.

Sanayiciler, sistemin “reel dal borçlarını öncelikli olarak gözetmediğini”, tersine bankalar ve kamu alacaklarını muhafazaya odaklandığını savunmaktadır. Firmaların ellerinde nakde çevrilebilecek varlıkları olsa dahi, kayyım idaresinde “basiretli tüccar” üzere hareket edememeleri, kurtarılabilir durumdaki şirketlerin de batmasına neden olan sistemsel bir tıkanıklık yaratmaktadır. Bu durum, “Solvency Knot”ı daha da sıkmakta, firmaları kendi varlıkları içinde boğulmaya terk etmektedir.

---

Bölüm 3: Dokuma Dalı: Kanaryanın Ölümü

Ekonomik kriz literatüründe “madendeki kanarya” metaforu, tehlikeyi birinci sezen ve etkilenen ögeleri tanımlamak için kullanılır. Türk iktisadı için bu kanarya, elbet Dokuma ve Hazır Giysi bölümüdür. Emek ağır yapısı, düşük kâr marjları ve ihracat odaklılığı ile dokuma, maliyet şoklarına karşı en hassas kesimdir. 2025 yılı, Türk dokuması için yalnızca güç bir yıl değil, bölüm temsilcilerinin sözüyle “Osmanlı’dan bu yana yaşanan en büyük darboğaz” ve tarihi bir kırılma noktası olarak kayıtlara geçmiştir.   

3.1. Mısır’a Büyük Göç ve İstihdam Kıyımı

Türk tekstilcisinin global rekabet gücü, 2025 yılında dramatik bir biçimde erimiştir. Bunun en temel nedeni, döviz bazındaki personellik maliyetlerindeki fahiş artıştır. Türkiye’de bir dokuma personelinin patrona toplam maliyeti 1.200 Dolar seviyesine çıkarken, en büyük rakiplerimizden Mısır ve Bangladeş’te bu maliyetler hala 400-500 Dolar bandında seyretmektedir. Aradaki bu %200’ü aşan maliyet farkı, Türk üreticisinin “kalite” ve “hız” avantajıyla bile kapatamayacağı bir uçurum yaratmıştır.   

Bu maliyet şoku, Türkiye’nin “Global Hazır Giysi Pazar Payının” 35 yıl sonra birinci kez %3’ün altına düşmesine neden olmuştur. Sonuç, daldan kitlesel bir kaçış ve “sanayi göçü”dür:

• İhracat Çöküşü: Yıl sonu ihracat beklentisi 17 milyar dolara gerilemiştir. Bir vakitler 20 milyar doların üzerini zorlayan kesim için bu sayı, pazar kaybının tescilidir.

• İthalat Patlaması: İhracat düşerken, ithalatın 5 milyar dolara yaklaşması, iç pazarın bile yabancı mallara teslim edildiğini göstermektedir.

• İstihdam Sarsıntısı: Son üç yılda dalda kapanan yüzlerce şirket nedeniyle 322.000 kişi işsiz kalmıştır. Bu, orta ölçekli bir Anadolu kentinin nüfusu kadar insanın işsiz kalması demektir.   

• İflaslar: Sadece dokumacılık bölümünde 2025 yılı içinde 289 firma konkordato ilan etmiştir.

TOBB Hazır Giyim Meclisi Başkanı Şeref Fayat’ın belirttiği üzere, Türk firmaları yalnızca maliyetten kaçmak için değil, stratejik bir avantaj için de Mısır’a yönelmektedir. Mısır’ın ABD ve AB ile imzaladığı Özgür Ticaret Anlaşmaları, bu ülkeden yapılan ihracata “kotasız ve gümrüksüz” giriş imkanı sağlamaktadır. Türk sanayicisi, fabrikasını Mısır’a taşıyarak hem personellik maliyetini üçte teğe düşürmekte hem de gümrük avantajı elde etmektedir. Bu durum, Türkiye için süreksiz bir kriz değil, kalıcı bir “sanayisizleşme” (deindustrialization) trendidir. Kahire ve İskenderiye sanayi bölgeleri, adeta “Yeni Bursa” yahut “Yeni Gaziantep” olma yolunda ilerlemektedir.

3.2. Elsa Dokumacılık Direnişi: Krizin İnsani Yüzü

Makro bilgilerin soğukluğu ortasında, krizin insani ve toplumsal boyutu Elsa Tekstil örneğinde beden bulmuştur. İzmir Çiğli Organize Sanayi Bölgesi’nde faaliyet gösteren ve Tommy Hilfiger üzere dünya devlerine üretim yapan Elsa Tekstil’de yaşananlar, daldaki çöküşün emekçi sınıfına nasıl yansıdığının bir mikro kozmosudur.

2025 yılının son günlerinde, “fabrikanın kapanacağı” gerekçesiyle 181 emekçi tazminatsız ve ihbarsız olarak işten çıkarılmıştır. Emekçiler, yalnızca işlerini değil, içeride kalan maaşlarını ve kıdem tazminatlarını da alamamıştır. İşverenlerin Ensesindeyiz (PE) Dayanışma Ağı öncülüğünde başlatılan ve 23 gün süren direniş, personellerin kararlılığı sayesinde kısmi bir zaferle sonuçlanmış ve ödemelerin yapılması sağlanmıştır.   

Bu hadise, iki kıymetli gerçeği ortaya koymaktadır:

1. Tedarik Zinciri Kırılması: Tommy Hilfiger üzere küresel markalar, Türkiye’deki üreticileriyle olan kontratlarını azalttıkça yahut fiyat baskısı yaptıkça, mahallî üreticiler bu baskıyı çalışana yansıtmakta, emekçi çıkarmakta yahut tazminatsız kapatma yoluna gitmektedir.

2. Sosyal Patlama Riski: Elsa Dokuma direnişi, örgütlü bir çaba ile sonuç alınabildiğini göstermiştir. Lakin yüzlerce fabrikanın benzeri halde kapandığı bir ortamda, personel hareketlerinin ve toplumsal huzursuzluğun 2026 yılında artması kuvvetle mümkündür.

---

Bölüm 4: Finansal Kıskaç: %60 Faiz Duvarı ve Bankacılık

İşletmelerin faaliyetlerini sürdürebilmeleri için “kan” niteliğindeki iki temel sıvıya muhtaçlıkları vardır: Nakit akışı ve uygun maliyetli kredi. 2025 Türkiye’sinde kredi muslukları yalnızca kısılmamış, akan suyun maliyeti de zehirli hale gelmiştir. TCMB’nin enflasyonla gayret için uyguladığı sıkı para siyaseti, ticari kredileri erişilemez yahut “kullanılamaz” kılmıştır.

4.1. Ticari Krediye Erişimde %60 Bariyeri

TCMB’nin “Sıkı Duruş” siyasetinin bir sonucu olarak, ticari kredi faizleri 2026 Ocak ayı itibarıyla %50-60 bandına oturmuştur. Bankaların uyguladığı yüklü ortalama faiz oranları şu formdadır:

• TL Ticari Kredi Faizi: %58.04 – %60.04 aralığında dalgalanmaktadır.   

• Kredi-Mevduat Spreadi: Bankalar, topladıkları mevduatın maliyetinin üzerine yaklaşık %7-8 puanlık bir risk marjı ekleyerek kredi vermektedir.

Bu faiz oranları, ortalama %5-10 net kâr marjı ile çalışan bir gerçek dal firması için “finansman maliyetinin kârı yutması” manasına gelmektedir. Kolay bir hesapla; %60 faizle kredi çekip hammadde alan bir endüstrici, eseri üretip, satıp, parasını tahsil edene kadar geçen 3-4 aylık müddette, yalnızca faize ödediği meblağ nedeniyle operasyonel kârının tamamını bankaya bırakmaktadır.

TCMB Lider Yardımcısı Cevdet Akçay’ın İtirafı: Merkez Bankası idaresi de bu durumun farkındadır. Lider Yardımcısı Cevdet Akçay’ın, “Şirketler sıkılaşma devrine önemli tamponlarla girdi. Finansmana muhtaçlığı yoksa faizin yüksek olması sıkılık manasına gelmiyor” şeklindeki açıklaması , aslında durumu özetlemektedir. Bu açıklama, büyük holdinglerin ve nakit zengini şirketlerin (tamponları olanların) bu süreçten daha az etkilendiğini, fakat asıl darbeyi “tamponsuz” yakalanan KOBİ’lerin ve işletme sermayesi zayıf firmaların yediğini doğrulamaktadır. KOBİ’ler için faiz yalnızca bir maliyet değil, bir “varoluş” sıkıntısıdır.   

4.2. Bankaların Risk İştahı ve NPL (Takipteki Alacaklar)

Bankacılık dalı de gerçek bölümdeki yangından nasibini almaya başlamıştır. Firmaların ödeme zahmeti çekmesi, bankaların bilançolarındaki “Takipteki Alacaklar” (NPL) oranlarını üst istikametli baskılamaktadır. Her ne kadar bankalar, BDDK düzenlemeleri ve tekrar yapılandırmalarla bu oranı düşük göstermeye çalışsa da, “Yakın İzleme”deki kredilerin artışı, potansiyel batık riskini göstermektedir. Bankalar, bu riskten korunmak için kredi musluklarını daha da kısmakta, teminat kurallarını ağırlaştırmakta ve “seçici kredi” siyaseti izlemektedir. Bu da, nakde en çok gereksinim duyan zorda kalmış firmaların krediye erişimini imkansız hale getirerek, iflas döngüsünü hızlandırmaktadır.

---

Bölüm 5: Vergi İllüzyonu: Enflasyon Muhasebesi ve Nakit Çıkışı

2024 ve 2025 yıllarında endüstricinin en büyük kabusu, faizlerin yanı sıra “Enflasyon Düzeltmesi” (Enflasyon Muhasebesi) uygulaması olmuştur. Teoride, yüksek enflasyon ortamında şirketlerin bilançolarını “satın alma gücüne” nazaran güncelleyerek gerçeğe yaklaştırmayı ve fiktif (sanal) kârların vergilendirilmesini önlemeyi hedefleyen bu uygulama, Türkiye pratiğinde tam aykırısı bir sonuç doğurmuştur.

5.1. Sanal Kâra Gerçek Vergi

Uygulamanın tasarımı, bilhassa stok evre suratı düşük olan ve özkaynak yerine borçla finansman sağlayan şirketler için bir “vergi tuzağına” dönüşmüştür. İşleyiş şöyledir: Şirketin stokunda duran malın pahası, enflasyon oranında artırılmakta, bu artış “gelir” olarak kaydedilmekte ve üzerinden vergi talep edilmektedir. Fakat şirket şimdi o malı satmamış, kasasına nakit girmemiştir.

• Sonuç: Henüz satılmamış, yalnızca etiket fiyatı artmış stoklar üzerinden nakit vergi ödemek zorunda kalan şirketlerin nakit akışı bozulmuştur.

• Tepkiler: İş dünyasından gelen ağır yansılar üzerine, Hazine ve Maliye Bakanlığı geri adım atmak zorunda kalmıştır.

5.2. Süreksiz Durdurma ve İstisna Karmaşası

Tebliğ edilen düzenlemelerle, 2025 yılı dördüncü süreksiz vergi döneminde enflasyon düzeltmesi yapılmayacağı açıklanmıştır. Bu karar, sanayiciye “geçici” bir nefes aldırmıştır. Lakin bu muafiyet genel değildir; kuyumculuk, altın ve gümüş ticareti yapanlar bu istisnanın dışında tutulmuş ve enflasyon düzeltmesi yapmaya zorlanmıştır.   

Muhasebe uzmanları ve Yeminli Mali Müşavirler, bu uygulamanın “vergi planlamasında ifrat/tefrit sonuçlar verdiğini” ve şirketlere ikinci bir hesap yükü getirdiğini belirtmektedir. Sanayici için asıl kaygı, 2026 yılında bu “ertelenen” vergilerin birikimli olarak geri dönmesidir. Enflasyon muhasebesi, şirketin özsermayesini korumak yerine, devletin vergi gelirini artırma aracına dönüştüğü sürece, “Solvency Knot”ın bir kesimi olmaya devam edecektir.   

---

Bölüm 6: Dış Ticaret Paradoksu: Paha Artıyor, Ölçü Düşüyor

Türkiye’nin ihracat datalarına ayrıntılı bakıldığında, “1.1% Enflasyon Farkı”nın yarattığı tahribatın en net delili olan farklı bir paradoks göze çarpmaktadır. İhracat datalarında “değer” (dolar bazında tutar) artarken, “miktar” (ton yahut adet bazında hacim) düşmekte yahut yerinde saymaktadır.

6.1. Ünite Kıymet Endeksindeki Tehlikeli Yükseliş

TÜİK’in Kasım 2025 dış ticaret endeksleri, bu ayrışmayı kristalize etmektedir:

• İhracat Ünite Paha Endeksi: %11.7 artış göstermiştir. Bu data, Türk mallarının dolar bazında %11.7 daha değerliye satıldığını göstermektedir.   

• İhracat Ölçü Endeksi: Aynı devirde %9.3 azalmıştır. Yani Türkiye, %9.3 oranında daha az mal satabilmiştir.   

Bu tablo, olağan kurallarda “Katma kıymetli eser satıyoruz, o yüzden fiyatımız arttı” teziyle savunulabilir. Lakin alandaki gerçeklik ve dokumacılık üzere dallardaki kan kaybı, durumun bu türlü olmadığını göstermektedir. Türk ihracatçısı, artan maliyetlerini (işçilik, enerji) karşılayabilmek için mecburen fiyat artırmakta, fakat bu fiyat artışı küresel piyasada kabul görmediği için müşteri ve pazar kaybetmektedir.

Özellikle gıda, içecek ve tütün sektöründe ölçü endeksinin %8.1 azalması , tarım ve besin ihracatında alarm zillerinin çaldığını göstermektedir. Temel tüketim mallarında bile pazar kaybedilmesi, fiyat rekabetçiliğinin büsbütün yitirildiğinin delilidir.   

6.2. İhracat İklimi: Avrupa’da Zayıf Işık

İstanbul Sanayi Odası (İSO) İhracat İklimi Endeksi, 2025 sonunda 51.6’ya gerileyerek “ılımlı” ve zayıf bir güzelleşmeye işaret etmektedir. Ana pazarımız olan Avrupa’daki ekonomik sakinlik, Türk ihracatçısı için ikinci bir cephe açmıştır. Almanya ve ABD’de kısmi toparlanma sinyalleri olsa da, Fransa üzere büyük pazarlarda daralma sürmektedir. Türk sanayicisi, içeride “enflasyon-kur makası” ile boğuşurken, dışarıda ise “talep daralması” ile yüzleşmektedir. Bu “çifte kıskaç”, ihracatçının hareket alanını büsbütün yok etmektedir.   

---

Bölüm 7: Gelecek Beklentileri: 2026 Senaryoları ve “Sabır” Oyunu

7.1. TCMB’nin 2026 Projeksiyonu

Merkez Bankası Başkanı Fatih Karahan, yılın son enflasyon raporunda 2025 yıl sonu enflasyon iddiasını %32 olarak revize etmiş, 2026 için ise %16 amacını ve %13-19 aralığını korumuştur. TCMB, sıkı para siyasetinin meyvelerini vermeye devam edeceğini ve dezenflasyonun 2026’da kalıcı hale geleceğini öngörmektedir.   

Ancak bu teknik projeksiyon, gerçek bölümün “zamanlama” problemiyle örtüşmemektedir. TCMB’nin öngörüsü, iktisadın 2026’nın ikinci yarısında rahatlayacağı istikametindedir. Endüstriciler için ise kritik soru şudur: “O tarihe kadar kim ayakta kalacak?”

TOBB Hazır Giyim Meclisi Başkanı Şeref Fayat’ın öngörüsü, kesimin ancak 2026’nın ikinci yarısından itibaren toparlanabileceği tarafındadır. Bu durum, Türk endüstrisinin önünde en az 6-8 aylık daha çok şiddetli bir “dayanma testi” (survival test) süreci olduğunu göstermektedir. Bu mühlet zarfında faizlerin %40-50 bandında kalması ve kurun baskılanmaya devam etmesi, daha fazla firmanın havlu atması manasına gelecektir.   

7.2. Minimum Fiyat ve Personellik Maliyeti Riski

2026 yılı için belirlenen minimum fiyat artırımı, denklemin bir diğer bilinmeyenidir. Çalışma Bakanlığı verilerine göre, 2026’da uygulanacak minimum fiyatın patrona maliyeti yaklaşık 32.000 TL (teşviklerle 30.600 TL) düzeyine ulaşacaktır. Yapılan %30’luk zam , çalışanların alım gücünü korumak için yetersiz kalsa da, maliyet hesabı yapan ve ihracat fiyatı tutturamayan emek ağır bölümler için “yönetilmesi imkansız” bir yük haline gelebilir. Personellik maliyetlerindeki bu artışın, otomasyona geçemeyen ve katma paha üretemeyen KOBİ’lerde yeni bir işten çıkarma dalgasını tetiklemesi kuvvetle mümkündür.   

---

Sonuç: Düğümü Kim Çözecek?

“Solvency Knot” (Çözümsüzlük Düğümü), Türk endüstrisinin boynunda her geçen gün daha da sıkılaşmaktadır. Raporumuzda ayrıntılarıyla incelediğimiz üzere, aylık %1.1’lik maliyet-fiyatlama farkı, kolay bir aritmetik sorun değil, Türk endüstrisinin yapısal bir varoluş krizidir.

Bu kapsamlı tahlilden çıkarılması gereken üç temel sonuç ve aksiyon daveti şunlardır:

1. Model İflası: Düşük kur ve ucuz işgücüne dayalı klâsik ihracat modeli artık resmen iflas etmiştir. Mısır ve Bangladeş ile maliyet rekabetine girmek, kaybedilmiş bir savaştır. Türkiye’nin çıkış yolu, “pahalı üretip kıymetli satmak”, yani marka, tasarım ve teknolojiye dayalı katma bedel üretmektir. Fakat bu dönüşüm, bugünden yarına olacak bir süreç değildir ve bu geçiş sürecinde endüstrinin desteklenmesi kaidedir.

2. Seçici Kredi Düzeneği: TCMB’nin genel sıkılaşma siyaseti enflasyonu düşürmek için hakikat olsa da, ihracatçı ve imalatçı KOBİ’ler için özel, “selektif” kredi kanalları açılmalıdır. İhracat taahhüdü karşılığında uygun maliyetli finansman sağlanmazsa, dezenflasyonun bedeli “sanayisizleşme” olacaktır.

3. Vergi Adaleti ve Nakit Akışı: Enflasyon muhasebesi üzere uygulamalar, gerçekleşmemiş kârları vergilendirmek yerine, şirketin özsermayesini müdafaayı hedeflemelidir. Konkordato süreci, alacaklıları koruduğu kadar, “yaşayan ve üreten” firmayı da koruyacak formda, ticari hayatın akışına uygun olarak revize edilmelidir.

ParaAnaliz okuyucuları için son kelam: 2026 yılı, Türk endüstrisi için bir “kâr” yahut “büyüme” yılı değil, tam manasıyla bir “hayatta kalma” (survival) yılı olacaktır. Nakit akışını yöneten, stokunu eriten, borçlanmayı minimize eden ve operasyonel verimliliği artıran firmalar bu düğümü çözebilecek, başkaları ise maalesef tarihin tozlu sayfalarındaki yerini alacaktır.