Çetin Ünsalan: Tarifeye hukuk ayarı
Yılın başından beri dünya iktisadına damgasını vuran, 20 Ocak itibariyle Trump’ın imzalarıyla resmiyet kazanan ve ortamı bilinmezliklere sürüklerken, enflasyonist etkiyi de peşinden sürükleyen tarifeler konusunda sürpriz bir gelişme yaşandı.
ABD Memleketler arası Ticaret Mahkemesi, Trump’ın öbür ülkelere getirdiği vergileri yetki aşımı olarak nitelendirdi ve iptal etti. Öncelikle bu atılımın o iktisadın kredibilitesi üzerinde nasıl olumlu bir tesir yaratacağı tespitini lisana getirmek lazım.
Sonuçlardan bağımsız olarak, öncelikle bağımsız yargı manzarasını sergileyen bu yapının, önümüzdeki süreçte ABD – yatırımcı alakaları açısından son derece olumlu yansımaları olacağını söyleyebiliriz. Diyeceksiniz ki, zati ABD’nin bu türlü bir sorunu mu var? Trump usulü devam etseydi, bu sorun kronikleşerek büyüyecekti.
Nitekim yaptırımlara karşın, memleketler arası seviyede iş yapan ABD’li firmaların Çin’den çıkarken ülkelerine dönmek yerine, Hindistan’ı mesken tutması bunun en kıymetli göstergesi sayılabilir. Yani bu karar bir bakıma ABD’nin karizmasını kurtardı.
En kritik yanı ise gerekçesindeki vurguydu. Başkan’a tanınan yetkilerin aşımından bahsediyor ve Kongre’yi değerli kıldığını hissettirerek, yetkili merciinin burası olduğunu adreslendiriyordu. Bu zannedildiğinden de değerli bir akort yapmadır.
İşin bu tarafını değerlendirdikten sonra, pekala artık ne olacak sorusunun karşılığının peşine düşelim. Öncelikle temyiz mahkemesinin Trump lehine karar verdiğinin altını çizelim; lakin şimdilik. Eski kararla birlikte tarifeler hayatımızdan çıkacak ve eski sisteme mi dönülecekti? Bu türlü olacağını düşünmüyorum.
Kongre’de de çoğunluğun Cumhuriyetçiler’de olduğunu düşünürseniz, sıkıntı buraya gelecek ve yüksek ihtimalle geçecekti. Şayet sayısal çoğunluğa karşın geçmezse, asıl cümbüş o vakit başlardı. Bu bir manada Trump’ın yara almasına neden olurdu. Ne var ki Trump’ın bu hususta tutumunu sürdüreceği net gözüküyor. Gerçekten Rusya’dan gaz alanlara yüzde 500’e yakın vergi çalışmasının hem demokrat hem de cumhuriyetçi kanadın ortak çalışması olarak yürütülmesi de bunun delili.
Sonuç alınabilecek mi ya da sonuçları ne olacak işte o tarafı tartışmalı. Zira biliyoruz ki birincisi iktisat bu tıp zorlama mecbur kalmadıkça boyun eğmekten hoşlanmıyor. Bununla birlikte Trump’ın daha birinci günden imzaları atması, üretimi ABD’ye çekmekten çok, tedarikçilerinin belini kırmak, rakiplerini de dizginlemek için eli güçlü bir biçimde pazarlık masasına çekme eğiliminde olduğunu daha çok hissettiriyor.
Her şeye karşılık uygulamaya geçsin geçmesin, taleplerin erkene çekilmesinden fiyatlardaki ve tüketimde enflasyonist tesirlerine kadar bir dizi sorunu, zati külfetli olan dünya iktisadının kucağına bıraktığı çok açık.
Bizim için kıymetli olan ise, biz ve bizim üzere kaynağa bağımlı, öte yandan dış kaynağını da turizm ve ihracat ile elde eden ülkelerinin başının kedere girme riski. Aslında kur üzerinden canımız sıkkın, enflasyonla ilgili öngörülemezlik sürerken, açıkçası Trump sıkıtının boyutunu büyüttü. Üstelik tam olarak bizden ne isteyeceği daha belirli olmadan.
[email protected]
