“Britanya Kırık mı?” Tartışması Yeniden Gündemde: Gerçek Sorun Nerede Başlıyor?

Britanya’da “ülke bozuldu, sistem çalışmıyor” söylemi uzun müddettir siyasetin merkezinde. Son devirde bu tartışma, “Britanya sahiden kırık mı?” sorusu etrafında yine yükseldi. Bir kesim, sıkıntıların büyüklüğünü inkâr etmenin mümkün olmadığını, bilhassa göç, hudut güvenliği, kamu hizmetleri ve devletin aktifliği üzere alanlarda önemli zafiyetler olduğunu savunuyor. Öbür kesim ise “kırık ülke” sözünün toplumda ümitsizliği beslediğini, tahlil iradesini zayıflattığını ve geleceğe dair inancı kemirdiğini söylüyor.

Tartışmanın iki ana çizgisi var: Birinci sınır, “gerçekleri konuşalım, ülke temel vazifelerini yapamıyor” diyor. İkinci çizgi ise “eleştiriyi gerçekçilikle yapalım lakin ülkeyi topyekûn çökmüş üzere anlatmak, daha büyük hasar verir” görüşünde. Bu iki yaklaşımın kesiştiği nokta ise şu: Problemlerin varlığı kabul ediliyor, lakin kullanılan lisanın ve önerilen tahlil yolunun toplumu nereye götüreceği konusunda önemli ayrışma var.

“Kırık Britanya” Telaffuzuna İtiraz: Umut Yoksa Siyaset de Yok

“Kırık ülke” telaffuzuna uzaklıklı duranlar, bunun iki büyük risk taşıdığını düşünüyor. Birincisi, bu lisanın karamsarlığı büyütmesi. Daima “bittik, mahvolduk” denmesi, beşerler üzerinde bir “hiçbir şey düzelmez” duygusu oluşturuyor. İkincisi ise bu telaffuzun, ülkenin potansiyelini küçümseyen, geleceği “kaçınılmaz düşüş” olarak gören bir ruh hâlini beslemesi.

Bu görüşü savunanlar, siyasetçinin iki şeyi birebir anda yapması gerektiğini söylüyor: Hem meselelerin boyutunu açıkça görmek hem de “düzeltilebilir” olduğuna inanmak. Zira bir ülkenin sıkıntılarını saymak kolay; sıkıntı olan, tahlil planını anlatmak ve toplumda tekrar “yapabiliriz” hissini canlandırmak. Bu noktada tenkit, yalnızca muhalefetin lisanıyla hudutlu değil; iktidara gelenlerin de birden fazla vakit tıpkı karamsar tabloyu çizip sonra önemli bir dönüşüm programı koyamadığı vurgulanıyor.

Ayrıca, “kırık ülke” telaffuzunu sık kullananların, hangi kurumları onarılabilir gördüğü yahut hangi kurumların hâlâ güçlü olduğunu neden öne çıkarmadığı da sorgulanıyor. Başarılı devlet okulları, lokal dayanışma ağları, kimi bilim ve teknoloji teşebbüsleri, muhakkak kamu kurumlarındaki uygun örnekler… Bunlar konuşulmadan ülkeyi “tamamen çökmüş” saymak, kimilerine nazaran gerçekçi değil, kolaycı.

Eleştirinin Sert Kısmı: Devletin Temel Misyonlarında Zayıflık

Öte yandan “ülke kırık” diyenler, daha somut bir yerden yaklaşıyor: Devletin en temel iki vazifesi olan hudutları müdafaa ve güvenliği sağlama bahislerinde önemli bir zaaf olduğunu savunuyorlar. Bu bakışa nazaran ülkenin birtakım alanlarda düzgün işlemesi, bu iki alandaki zayıflığı örtmüyor. “Sınır denetimi aksıyorsa” ve “silahlı kuvvetler gereğince hazır değilse” ülke temel işlevlerini yerine getiremiyor demektir.

Bu argüman, bilhassa göç siyaseti ve savunma kapasitesi üzerinden kuruluyor. “Kırık” sözünü kullananlar, yıllar boyunca yapılan yanlışlı kararların biriktiğini, idarenin krizlere karşı yavaş kaldığını ve kimi meselelerin artık “makyajla” çözülemeyeceğini söylüyor. Bu görüşte olanlar için asıl sorun, meselelerin “bazı alanlarla sınırlı” olmadığı; devletin işleyişini etkileyen daha yapısal bir kırılma olduğudur.

Bu noktada geçmişte iktidarda bulunmuş sağ partilere de sert tenkit yöneltiliyor. “Yetki bizdeydi, lakin yapısal değişimler yapılmadı” itirazı sıkça lisana getiriliyor. Bilhassa devletin işleyişini zorlaştıran kimi anayasal ve bürokratik sistemlerin yıllarca yerinde kaldığı, seçim kazandıktan sonra bile esaslı ıslahatların hayata geçirilmediği vurgulanıyor.

Bir Çıkış Arayışı: Plan Var mı, Takım Var mı?

Tartışmanın en can alıcı noktası, “peki tahlil ne?” sorusunda kilitleniyor. “Ülke kırık” diyenler, tespit konusunda güçlü olsalar bile, bu tespiti somut bir dönüşüm projesine çevirmekte zorlanmakla eleştiriliyor. Bir ülkeyi “yeniden inşa” etmek yalnızca sloganla olmaz; kurumların nasıl güçlendirileceği, devletin nasıl daha verimli çalışacağı, eğitimden planlamaya, iktisattan güce kadar hangi adımların atılacağı netleşmelidir.

Bazı çevreler, “daha küçük ve faal devlet”, “bürokraside yağın kesilmesi”, “kamu harcamalarında verimlilik” üzere başlıkları öne çıkarıyor. Lakin bu gayelerin nasıl hayata geçirileceği, hangi takvimle uygulanacağı ve en değerlisi bunu uygulayacak insan kaynağının nereden bulunacağı soruları da ortada duruyor. “Sadece yıkacağız” izlenimi veren telaffuzlar, daha muhafazakâr seçmeni ürkütebiliyor; zira bu seçmen, kurumların büsbütün dağıtılmasını değil, tamir edilmesini istiyor.

Bir başka tartışma da “kurumları dönüştürme” sıkıntısı. Sağ siyaset, uzun mühlet “kurumlara mesafeli” kalmakla, solun ise daha sistemli biçimde kurumları etkileyip şekillendirmekle suçlanıyor. Bu tenkide nazaran sağ, kültür, eğitim, bürokrasi ve sivil toplum alanlarında gereğince uzun vadeli strateji kuramadı. Bu yüzden yalnızca seçim kazanmak değil, yönetme kapasitesini kalıcılaştırmak da zorlaştı.

Birlik Problemi: “Kırık Britanya” Kelamı Ayrışmayı mı Büyütüyor?

“Kırık ülke” telaffuzuna karşı çıkanların kıymetli bir uyarısı da birlik sıkıntısı. Bu görüşe nazaran ülkeyi daima “çökmüş” olarak anlatmak, yalnızca karamsarlık üretmiyor; birebir vakitte ülkenin parçalanmasını isteyen çevrelerin elini güçlendiriyor. Zira “bu yapı yürümüyor” fikri güçlenirse, ayrılıkçı hareketler de “o halde ayrılalım” tezini daha kolay pazarlayabiliyor.

Bu yaklaşım, Britanya’nın farklı bölgelerindeki hassasiyetlere dikkat çekiyor. Birlik duygusu zayıflarsa, ülke siyaseti daha kırılgan hâle gelir. Bu nedenle tenkit yapılırken “Britanya fikri”nin de korunması gerektiği savunuluyor. Ülke kendini küçümser, daima kendini aşağılar bir hâle gelirse, dış siyasette da iç siyasette da itimat kaybı yaşanabilir.

Bu çerçevede “İngiliz milliyetçiliği” ile “Birleşik Krallık vurgusu” ortasındaki fark da tartışılıyor. Kimileri, muhakkak siyasi figürlerin “Britanya” yerine daha dar bir kimlik lisanı kullandığını, bunun da birlik fikrini zedeleyebileceğini düşünüyor. Bu, yalnızca ideolojik bir tartışma değil; seçim stratejileri, bölgesel oy istikrarları ve ülke bütünlüğü açısından da değerli bir başlık.

“Neden Umutlu Olalım?” Sorusu: Sıkıntılar Bizim Seçimlerimizin Sonucuysa Tahlil de Bizde

Tartışmanın daha yapan tarafı ise “peki neden umutlu olalım?” sorusunda ortaya çıkıyor. Bu bakışa nazaran Britanya’daki pek çok sorun dışarıdan dayatılmış baht değil, içeride alınmış makus kararların sonucu. Bu yüzden âlâ kararlarla bilakis çevrilebilir. Güç siyaseti, planlama sistemi, yatırımların önündeki mahzurlar, konut üretimi, üretkenlik… Bunlar yanlışsız dizaynla değiştirilebilir alanlar.

Bu yaklaşım “para harcamadan bile kimi şeyleri düzeltmek mümkün” diyor. Örneğin planlama kuralları ve müsaade süreçleri daha rasyonel hâle gelirse, konut üretimi hızlanabilir, yatırımlar artabilir ve ekonomik canlılık desteklenebilir. Yani sorun yalnızca bütçe değil, devletin karar alma biçimi ve suratıdır.

Ayrıca genç nesillerin, mevcut sistemin hantallığından rahatsız olduğu ve daha cesaretli ıslahatlar istediği vurgulanıyor. Bu rahatsızlık bazen öfke üretse de, yanlışsız kanala yönlendirilirse “yenilenme enerjisi”ne dönüşebilir. Geleceğe dair optimistlik, “hiç sorun yok” demek değil; “sorun var lakin çözülebilir” diyebilmektir.