Berlin-Washington Hattında Gerilim: Avrupa Ne Kadar Dayanacak?

Grönland Krizi Büyürken Berlin’de Sıkıntı İstikrar Arayışı

Almanya’da siyasi gündem, ABD Başkanı Donald Trump’ın Grönland üzerinden Avrupa’ya yönelttiği sert çıkışlarla sarsılmış durumda. Federal Başbakan Friedrich Merz, uzun müddettir kamuoyu önünde sessiz kaldığı bu başlıkta artık sorulara cevap vermek zorunda. Berlin’deki CDU Genel Merkezi Konrad-Adenauer-Haus’ta yapılan açıklamalar, Almanya’nın ve Avrupa’nın önünde duran güç tercihi açık biçimde ortaya koyuyor: Güçlü bir duruş sergilemek mi, yoksa transatlantik bağlantıları kopma noktasına getirmeden krizi yönetmek mi?

Merz’in karşı karşıya olduğu tablo, sırf bir dış siyaset krizi değil. Tıpkı vakitte Avrupa’nın ABD ile bağlantılarında yeni bir periyoda girilip girilmediğinin de göstergesi olarak görülüyor.

Sessizlikten Ağır Diplomasiye

Başbakan Merz, Washington’dan Avrupa ülkelerine yönelik gümrük vergisi tehdidi geldikten sonra günlerce kamuoyuna açık bir açıklama yapmadı. Lakin bu sessizlik, hareketsizlik manasına gelmiyordu. Hafta sonu boyunca Merz’in ajandası büyük ölçüde telefon görüşmeleriyle doluydu. Avrupa’daki muhataplarıyla temas kurarak ortak bir çizgi oluşturmayı hedefledi.

Bu temasların başında Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen geliyordu. Grönland’ın statüsü nedeniyle Danimarka, krizin merkezinde yer alıyor. Merz’in Frederiksen ile birden fazla sefer görüştüğü, muhtemel senaryoların ve Avrupa’nın verebileceği ortak reaksiyonun ele alındığı belirtiliyor. Ayrıyeten Kanada Başbakanı Mark Carney ile de temas kurularak, NATO üyesi ülkeler ortasında daha geniş bir uyum sağlanmaya çalışıldı.

Almanya içinde de istişareler sürdü. Başbakan Yardımcısı ve SPD Genel Başkanı Lars Klingbeil ile Merz’in pazar günü uzun bir görüşme yaptığı, krizin ekonomik ve siyasi boyutlarının masaya yatırıldığı tabir edildi.

Kelime Söz Tartılan Bir Açıklama

Merz, pazartesi günü parti merkezinde kürsüye çıktığında son derece denetimli bir lisan kullandı. Konuşması sırasında sık sık önündeki notlara bakması dikkat çekti. Bu, yaşananların ne kadar hassas bir istikrar gerektirdiğinin işareti olarak yorumlandı.

Başbakan için sorun, ABD ile açık bir çatışmaya girmekten çok daha karmaşık. Bir yandan Avrupa’nın ve bilhassa Danimarka’nın egemenlik haklarına dayanak verilmesi gerekiyor. Öbür yandan Grönland probleminin bir ticaret savaşına, hatta daha ileri bir etapta NATO içinde önemli bir krize dönüşmemesi hedefleniyor.

Merz’in kullandığı “Biz bir ülke ve bir kıta olarak kendimizi kabul ettirmek istiyoruz” sözü, Berlin’in bu süreçte geri adım atmak istemediğini gösteriyor. Lakin birebir vakitte tonun yumuşak tutulması, Washington’la köprülerin büsbütün yakılmaması gerektiği niyetinin de altını çiziyor.

ABD ile Bağlar Koparılmak İstenmiyor

Friedrich Merz, siyasi mesleği boyunca ABD ile yakın bağlantıları savunan bir isim olarak biliniyor. Uzun yıllar transatlantik münasebetleri güçlendirmeyi amaçlayan platformlarda yer aldı ve iş dünyasındaki geçmişi nedeniyle sık sık ABD’ye seyahat etti. Bu nedenle mevcut kriz, Merz açısından ferdî ve siyasi bir imtihan niteliği taşıyor.

Hükümet sözcüsünün “kararlı fakat ölçülü” yaklaşım vurgusu, Berlin’in temel stratejisini özetliyor. Merz de konuşmasında dünyanın süratle değiştiğini, global dengelerin yine kurulduğunu kabul etti. Lakin bu yeni nizamda Almanya’nın, Amerikalılarla karşı karşıya gelmek yerine mümkün olduğunca birebir safta kalmak istediğini lisana getirdi.

Buna karşın Almanya’da ve Avrupa genelinde baskı artıyor. Birtakım siyasetçiler, ABD’ye karşı misilleme olarak ek gümrük vergileri, dijital vergi uygulamaları ya da Amerikan eserlerine ithalat kısıtlamaları getirilmesini savunuyor. Merz ise bu seçenekleri büsbütün reddetmiyor, lakin son deva olarak görüyor.

“İstemiyoruz Ancak Gerekirse Kullanırız”

Başbakan’ın en dikkat çeken iletilerinden biri, Avrupa’nın elinde bulunan ekonomik araçlara ilişkin sözleri oldu. Merz, Avrupa Birliği’nin ticaret konusunda güçlü bir enstrüman setine sahip olduğunu vurguladı. Bu araçları kullanmak istemediklerini açıkça söyledi, fakat gerekirse tereddüt etmeyeceklerinin de altını çizdi.

Bu yaklaşım, Berlin’in ve Brüksel’in şu etapta tansiyonu tırmandırmak istemediğini, lakin büsbütün savunmasız da kalmayacağını gösteriyor. Merz, Avrupa’nın ve Almanya’nın çıkarlarının gerektiğinde korunacağını net bir lisanla tabir etti.

Trump Görüşmesi ve Avrupa’dan Beklenen Liderlik

Merz’in bu haftaki en değerli amaçlarından biri, Davos’taki Dünya Ekonomik Forumu sırasında Trump ile yüz yüze görüşmek. Daha evvel telefonla temas kurulduğu biliniyor, lakin bu temasların somut bir sonuç vermediği ortada. Hatta Trump, son görüşmenin akabinde Avrupa’ya yönelik daha sert gümrük vergisi tehditlerini kamuoyuna duyurdu.

Buna karşın Merz, diyaloğu sürdürmekte kararlı. Trump ile kurulacak şahsî temasın, en azından tansiyonu düşürebileceği umuluyor. Fakat Berlin’de beklentiler sonlu. Kimse bu görüşmeden sonra Trump’ın Grönland üzerinden tehdit ettiği yaptırımlardan çabucak vazgeçeceğini düşünmüyor.

Öte yandan gözler Brüksel’e çevrilmiş durumda. Perşembe günü yapılması planlanan fevkalâde AB doruğunda, muhtemel karşı tedbirler konusunda ortak bir tavır belirlenmesi hedefleniyor. Lakin Avrupa içinde tam bir birlik olduğu söylenemez.

Avrupa’daki Çatlaklar ve Arktik Hesaplar

Avrupa Birliği içindeki görüş ayrılıkları, Merz’in elini zayıflatıyor. Macaristan Başbakanı Viktor Orban’ın Trump’a yakın durması bilinen bir gerçek. İtalya Başbakanı Giorgia Meloni’nin ise kendisini Trump ile Avrupa ortasında arabulucu olarak pozisyonlandırma isteği, ortak bir AB çizgisini zorlaştırıyor.

Merz, Grönland krizini daha geniş bir güvenlik çerçevesine oturtmaya çalışıyor. Ona nazaran problem sadece gümrük vergileri değil, Arktik bölgesinde artan jeopolitik rekabet. Eriyen buzulların yeni deniz yolları ve doğal kaynakları erişilebilir hale getirmesi, bölgeyi stratejik açıdan daha da kıymetli kılıyor.

Başbakan, ABD’nin geçmişte Grönland’da on binlerce asker bulundurduğunu, bugün ise bu sayının çok düşük olduğunu hatırlatarak, Washington’un tehdit algısının kendi geçmiş uygulamalarıyla bile çeliştiğine dikkat çekti. Yeniden de güvenlik risklerinin vakitle artabileceğini kabul etti.

Sonuç: İnce Bir İp Üzerinde Yürüyüş

Friedrich Merz ve Avrupa başkanları için önümüzdeki günler kritik. Bir yanda ABD ile bağlantıları koparmadan Avrupa’nın egemenliğini savunma mecburiliği, öteki yanda ekonomik ve askeri sonuçları olabilecek bir tırmanma riski var. Grönland krizi, bu ikilemi tüm çıplaklığıyla ortaya koyuyor.

Berlin’in stratejisi şimdilik net: Sakin ancak kararlı bir duruş, ağır diplomasi ve gerekirse ekonomik karşılık. Bu yaklaşımın Trump idaresi üzerinde ne kadar tesirli olacağı ise belirsizliğini koruyor.