Barry Eichengreen: FED’e Açılan Hukuk Savaşı Doları Tehdit Ediyor
Özet:
Ünlü iktisatçı Barry Eichengreen’e nazaran Trump yönetiminin FED Başkanı Jerome Powell’a yönelik son atakları, sadece ABD para siyasetini değil, doların global rezerv para statüsünü de riske atıyor. FED’in bağımsızlığının aşındırılması, milletlerarası yatırımcı itimadını sarsarak sermaye çıkışlarını, doların sert paha kaybını ve global finansal istikrarsızlığı tetikleyebilir. Eichengreen, bu sürecin tarihi olarak 1930’ların karanlık periyodunu hatırlattığı ikazında bulunuyor.
ABD Başkanı Donald Trump yönetiminin, FED Lideri Jerome Powell ve ABD Merkez Bankası’na yönelik son saldırısı, global finansal sistem açısından sanılandan çok daha büyük bir tehdit oluşturuyor. California Üniversitesi Berkeley öğretim üyesi ve iktisat tarihçisi Barry Eichengreen, bu adımların doların dünyanın başkan rezerv para ünitesi olma pozisyonunu dahi tehlikeye atabileceğini savunuyor.
Eichengreen’e nazaran sorunun karşılığı net: Evet, bu gelişmeler dolar için önemli bir risk.
Trump’ın Faiz Takıntısı ve Powell’a Baskı
Trump’ın faiz oranlarına dair ferdî görüşü uzun müddettir biliniyor: Ona nazaran faizler en fazla %1 olmalı, hatta daha da aşağı çekilmeli. Fakat enflasyonun FED’in %2 amacının besbelli halde üzerinde seyrettiği bir ortamda agresif faiz indirimleri, iktisatçılara nazaran fiyat baskılarını körükler, yatırımcı inancını zedeler ve dolar varlıklarından kaçışı hızlandırır.
Trump, daha zayıf bir doların ABD ihracatını destekleyeceğini düşünebilir. Lakin Eichengreen’e nazaran Powell’a karşı başlatılan bu isimli baskı süreci başarılı olursa, ortaya çıkacak sonuç “ılımlı bir dolar zayıflığı” değil, direkt bir dolar çöküşü olur.
Hedef: Powell’ı Devre Dışı Bırakmak
Eichengreen, Powell’a yönelik soruşturma tehdidinin sırf bir bina renovasyonu sıkıntısı olmadığını vurguluyor. Asıl hedef, Powell’ın Mayıs ayında başkanlık vazifesi sona erdikten sonra FED İdare Kurulu’nda iki yıl daha kalmasını engellemek olabilir.
Trump idaresinin kısa vadeli kaygısı, Powell’ın Federal Açık Piyasa Komitesi (FOMC) içinde faiz indirimlerine direnecek bir blok oluşturması. Daha genel çerçevede ise bu adım, FED üyesi Lisa Cook hakkında ortaya atılan “görevi berbata kullanma” savlarıyla birlikte okunmalı.
Bu tablo, Trump’ın para siyasetine itiraz eden her FOMC üyesinin “hukuk yoluyla sindirilebileceği” (lawfare) iletisini veriyor.
Küresel Yatırımcı İtimadı Neden Hayati?
Eichengreen’e nazaran milletlerarası yatırımcılar, hatta merkez bankalarının rezerv yöneticileri, FED’in siyasi baskıdan uzak kalacağına dair garantiye gereksinim duyuyor. Rezerv para ülkesinin merkez bankası, yürütmenin keyfi müdahalelerine açık hale gelirse, yatırımcılar ellerindeki varlıkların enflasyon yoluyla eritileceğinden korkar.
Bu nedenle, son 800 yılın tüm büyük rezerv para üniteleri — sterlin, lonca, dukat, florin ve dolar — siyasi olarak temsili sistemlere sahip ülkelerden çıkmıştır. Bu ülkelerde para basımı, en azından kısmen, yürütme erkinin keyfi kararlarından korunmuştur.
“Alternatif Yok” Savunması Ne Kadar Geçerli?
Sıklıkla lisana getirilen “doların alternatifi yok” (TINA – There Is No Alternative) argümanı teknik olarak gerçek olabilir. Lakin Eichengreen, bunun doların dokunulmaz olduğu manasına gelmediğini vurguluyor.
Nitekim merkez bankaları şimdiden rezervlerini altına ve klasik olmayan rezerv para ünitelerine hakikat çeşitlendirmeye başladı. Her ne kadar bu para üniteleri doların yerini dolduracak ölçeğe sahip olmasa da, doların hissesinin azalması bile global finansal istikrarlar açısından değerli sonuçlar doğurabilir.
Altın fiyatlarının zati tarihi doruklarda olması, merkez bankaları için bu yolu da değerli ve riskli hale getiriyor. Lakin Eichengreen’e nazaran asıl risk, merkez bankalarının dolar yerine kendi lokal yatırımlarına yönelmesi. Bu durum, global likiditeyi önemli biçimde daraltabilir.
En Makûs Senaryo: Globalleşmenin Sonu
Daha az döviz rezervi, merkez bankalarının kur piyasalarına müdahale kapasitesini azaltır. Sonuç: daha oynak döviz kurları, daha değerli finansman ve global ticaretin yavaşlaması.
Eichengreen, bunun uç noktada “bildiğimiz manada globalleşmenin sonu” manasına gelebileceği ikazını yapıyor.
Bu senaryonun tarihi bir örneği de var. 1930’larda hükümetlerin merkez bankası bağımsızlığını aşındırması, finansal istikrarsızlığı derinleştirmiş ve global likiditenin çökmesine yol açmıştı. Eichengreen’e nazaran bu, finans piyasalarının hiç de hasretle hatırlamadığı bir devir.
Atilla Yeşilada ve Güldem Atabay tarafından kaleme alınan özel raporlarımıza abone olmak ister misiniz? Raporlarımız kurumsal müşterilere yöneliktir. Abonelik fiyatlıdır. Şartları öğrenmek için bize e-mail atın: [email protected]
