ANALİZ: Bütçe açığı mali disiplin çıpası olmanın çok uzağında
Hazine ve Maliye Bakanlığının yayımladığı nisan ayı merkezi idare bütçe datalarına nazaran bütçe gelirleri 957.4 milyar TL, bütçe masrafları 1,132.1 milyar TL olmuştur. Birebir periyotta faiz dışı bütçe sarfiyatları 871.5 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Bu datalar eşliğinde bütçe açığı 174.7 milyar TL olurken faiz dışı istikrar 86 milyar TL fazla vermiştir. Bütçede sonlu toparlanma beklentimizi evvelki tahlillerimizde paylaşmıştık. Faiz masraflarının 260 milyar TL düzeyine yükselmesi (2025 birinci çeyrek ortalaması 160 milyar) faiz dışı istikrarın olumlu ayrışmasını sağlamıştır. İşçi masrafları ve cari transferler evvelki aya nazaran yataya yakın bir seyir izlemiştir.
Nisan’da Elektrik Üretim A.Ş’ye 29.7 milyar ve BOTAŞ’a 10 milyar cari transfer yapılmıştır. Ekonomik ve mali hedefli başka transferler 23.7 milyar seviyesinde gerçekleşmiştir. Bayram ikramiyeleri ve mevsimsel öteki kalemlerin yerini nisanda güç ödemeleri ve ekonomik gayeli transferler üzere kalemler doldurmuştur.
Bütçede sıkılık kâfi seviyede değil
Bu gelişmeler birtakım sarfiyat kalemleri ortadan kalksa da bütçede istenilen sıkılık seviyesine erişilmesini engelliyor. Para siyaseti gereğince sıkı olmasına karşın dezenflasyon hedeflenen seviyede değil. Bu da kamu maliyesine ek vazifeler düştüğünü gösteriyor. Bilhassa enflasyona kamu harcamalarından gelen baskının yaratacağı ek katkılar, para siyasetinin da işini zorlaştırıyor. Bütçe gelirleri arttırılmazsa (harcamaların hedeflenen seviyede kısılmadığı varsayımıyla) ki bu ek vergiler manasına geliyor, bütçe açığı denetim dışına çıkabilir. Emeklilik sisteminde yapılan değişiklik, deprem felaketi ve devam eden yüksek enflasyon bütçedeki toparlanmayı sınırlayan en değerli kalemler olarak karşımıza çıkıyor.
Bütçe açığından enflasyona ek baskı gelebilir
Maliye siyasetinde şimdi istenilen sıkılık seviyesine erişilemediğini ve bütçe açığından enflasyona ek baskı gelebileceğini hatırlatmak isteriz. Son yapılan faiz artışı gerçekleşen enflasyonun kestirimlerin ötesinde kaldığını gösteriyor. Para siyasetinin tek başına fiyat istikrarı getirmesinin mevcut konjonktürde vakit alacağını ve maliye siyasetine yük verilmesi gerektiğini düşünüyoruz. Global gelişmeler ve artan borç yükü de hem borçlanma araçları faizi hem de kamu borcunun sürdürülebilirliği açısından yeni riskleri tetikliyor.
Mali disiplin çıpasının ehemmiyeti daha da artacaktır.
Bütçe sarfiyatlarında evvelki yılın tıpkı devrine nazaran %46.3 artış yaşanmıştır. En yüksek oransal artış mal ve hizmet alımı masrafları (%44.8) ve faiz masraflarında (%128.6) yaşanırken, en yüksek artış gösteren kalemler cari transferler (100 milyar TL) ve faiz masrafları (146 milyar TL) olmuştur. Bütçe gelirlerinde ise ortalama yıllık artış %60.7 düzeyindedir. En yüksek artış düzenleyici ve denetleyici kurumların gelirleri (%334.1) ile özel bütçeli yönetimlerin öz gelirleri (%124.1) olarak öne çıkmıştır. Bütçe gelirlerine en yüksek seviyede katkı sağlayan alt kalemler ise gelir vergisi ve ÖTV olmuştur (sırasıyla 125 milyar ve 44 milyar TL). Bütçe açığındaki temel ve kronik hale gelen sorun enflasyon tesiriyle artan ve sabit devam eden masraflara rağmen gelirlerin bu düzeyde artmamasıdır. Bilhassa bütçe açığı/gsyih düzeyi mali disiplin çıpasından çok uzakta…
Kaynak: Şeker Yatırım, Başekonomist Abdülkadir Doğan
Atilla Yeşilada ve Güldem Atabay tarafından kaleme alınan özel raporlarımıza abone olmak ister misiniz? Abonelik şartları için bize e-mail atın: [email protected]
