ANALİZ: İran şimdi ne yapacak? İki yol, iki sonuç
Özet:
Trump idaresinin İran’ın nükleer tesislerine yönelik hava saldırısı, Tahran’ı kritik bir yol ayrımına getirdi. Atlantic Council uzmanlarına nazaran İran ya hudutlu bir misilleme ile diplomasiye kapı aralayacak ya da ABD gayelerine ağır bir atakla bölgesel savaşı tetikleyecek. Global güç piyasaları diken üstünde, diplomasi ise vakte karşı yarışıyor.
ABD’nin İran’ın Fordow, Natanz ve İsfahan’daki nükleer tesislerine yönelik sürpriz saldırısı, sırf askeri bir müdahale değil, tıpkı vakitte Orta Doğu’nun geleceğini şekillendirecek bir jeopolitik ataktı. Artık gözler İran’da: Tahran nasıl bir cevap verecek?
Atlantic Council Orta Doğu Güvenlik Teşebbüsü Yöneticisi ve eski ABD Ulusal İstihbarat Kurulu yetkilisi Jonathan Panikoff, İran rejiminin önünde iki ana senaryo olduğunu belirtiyor.
1. Senaryo: Hudutlu misilleme, diplomasiye alan açar mı?
İran, ABD üslerine hudutlu bir hücum düzenleyerek kendi kamuoyuna karşı “misilleme yaptık” iletisi verebilir. Bu türlü bir atılım, Tahran’ın hem itibarını müdafaasına hem de diplomasiyi yine başlatmasına imkan sağlayabilir.
Ancak Panikoff’a nazaran, Trump’ın son konuşması İran rejimi tarafından bir barış teklifi değil, direkt tehdit olarak algılanabilir. Bu durumda, İran içindeki sertlik yanlısı kümeler diplomasi yerine daha saldırgan adımlar atılmasını savunabilir. Panikoff, “Umarım Washington, İran’a itibar kaybı yaşamadan geri adım atabileceği bir diplomatik çıkış yolu sunuyordur” diyor. Aksi halde, Tahran’ın daha saldırgan ikinci yolu seçmesi mümkünlüğü artar.
2. Senaryo: Sert misilleme, savaşa giden yol
İkinci yol, İran’ın ABD’nin hücumlarını bir varoluşsal tehdit olarak görüp geniş çaplı bir karşılık vermesi. Bu, yalnızca ABD üslerini gaye almakla hudutlu kalmayabilir; Ortadoğu’daki vekil güçler (Irak, Suriye), Körfez ülkeleri, hatta global çapta ABD ve İsrail maksatlarına yönelik asimetrik ve terörist ataklarla sonuçlanabilir.
Üstelik İran’ın füze kapasitesi İsrail akınlarından ziyan görse de büsbütün yok edilmiş değil. Rejim, bölgesel destekçilerini kaybetmemek ismine “güçlü” bir reaksiyon vermek zorunda hissedebilir.
Bir öteki kritik soru ise hâlâ yanıtsız: İran’ın nükleer programı sahiden büsbütün mi yok edildi? Şayet öyleyse yeni ataklar olmayabilir. Fakat zımnî tesisler varsa, yeni ataklar kaçınılmaz olabilir.
Citrinowicz: Akının maksadı müzakereydi ancak geniş bir savaş çıkabilir
Atlantic Council Orta Doğu Programı uzmanlarından Danny Citrinowicz, hücumların Trump tarafından İran’ı masaya oturtmak emeliyle yapıldığını, fakat aksi tepebileceğini vurguluyor.
Citrinowicz’e nazaran, Washington’un koşulları İran’ın kendi topraklarında uranyum zenginleştirmeyi büsbütün bırakmasını talep ediyor. Lakin bu kaidelerin Tahran tarafından kabul edilmesi son derece düşük ihtimal.
İsrail Başbakanı Netanyahu, bu taarruzun akabinde ABD’nin daha faal formda İran rejimini devirmek için alana ineceğini umuyor. Lakin Trump bu operasyonu genişletmez ve İran da boyun eğmezse, İsrail kendisini yalnız bir yıpratma savaşı içinde bulabilir.
Küresel iktisat diken üstünde
İran’ın vereceği karşılık yalnızca Orta Doğu’yu değil, global piyasaları da etkileyecek. Güç fiyatları şimdiden yükselme eğiliminde. İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatması yahut Körfez ülkelerine saldırması hâlinde, global petrol fiyatları fırlayabilir, bu da dünya çapında enflasyon baskısını artırabilir.
ABD’nin İran’a saldırısı sonrasında yatırımcılar inançlı limanlara yöneldi. Brent petrolü 80 dolara yaklaşırken, piyasalar FED’in faiz indirimi ihtimalini gözden geçirmeye başladı. Gelişmekte olan piyasalar ortasında yüksek güç ithalatına sahip Türkiye üzere ülkeler için durum daha da kırılgan hale gelebilir.
Sonuç: Yeni bir Orta Doğu mu?
Jonathan Panikoff’un sözüyle, “Trump bu hafta sonu Orta Doğu’yu değiştirecek bir karar aldı—ama bu kararın bölgeyi daha âlâ bir yere taşıyıp taşımayacağı, büsbütün İran’ın ne yapacağına bağlı.”
Atilla Yeşilada ve Güldem Atabay tarafından kaleme alınan özel raporlarımıza abone olmak ister misiniz? Raporlarımız kurumsal müşterilere yöneliktir. Abonelik fiyatlıdır. Şartları öğrenmek için bize e-mail atın: [email protected]
