Çetin Ünsalan: Açık, dış ticareti aşıyor
Reform yılı ilan edilen 2026 yılında gerçek bölüm ismine da, temaslı olarak Türkiye iktisadı açısından da alarmın şiddeti büyüyor. Daima gelire odaklanan, sarfiyatları yok sayan, hatta kısıtlamaya çalışırken, üretimi engelleyip, geliri de riske eden, daha berbatı üretecek olanı uçuruma sürükleyen yapıya neşter vurmak kimsenin aklına gelmiyor.
Herkesin ihracat gelirleriyle övünmeye devam ettiği bir fotoğrafın tam ortasında geçen yıl itibariyle 92 milyar dolar dış ticaret açığı verdik. Daha berbatı artış oranlarına baktığımızda dış ticaretteki açık artışının, ihracatı da ithalatı da geride bıraktığını görüyoruz.
2025 yılı itibariyle ihracatımız yüzde 4,4, ithalatımız yüzde 6,2 artarken, dış ticarette açık yüzde 11,9 yükseldi. Kuru baskılayarak faiz ve bütçe açığını patlatan iktisat idaresi, en azından bu sayıdaki sinyali hakikat okumalıdır.
Çünkü 92 milyar dolar dış ticaret açığı, birebir vakitte 75 milyar dolarlık bir cari açık finansmanı muhtaçlığını önümüze koyar. ‘Bir formda hallederiz’ tabirindeki tutarsız özgüven, ne yazık bizi serseri fonlara ve daha büyük faturalarla ekonomiyi döndürmeye mahkûm ediyor.
Yani bir biçimde halledilmiyor. Yalnızca geleceğe dair daha büyük açıklar vermek uğruna o sene atlatılıyor. Ama bu dış ticaret yapısını gerçek okuduğunuzda turizmden ihracata kadar ciroyu arttırıp, kârlılığı eriten ve müşterisini kaybetmemek uğruna ziyanı göze alıp mal satanların daha fazla dayanması mümkün değil.
Bu önümüze ya kayıt dışı iktisadın, üretimin ve istihdamın beslendiği bir noktayı getirecek ya da üretimden vazgeçen insanların sayısındaki artışı. Üretim yapısını mercek altına almadan, elindeki bedellerin ne olduğunu bilmeden yalnızca sayısı yükselterek sürdürülebilir bir iktisat yaratamazsınız.
Bu kadar büyük bir ticaret ve gümrük vergisi savaşının ortasında, paktlar oluşmuş ve korumacılığın artmaya aday olduğu bir konjonktürde üretim aktörlerinizi göz gerisi ederek, kapı kapı para dolaşsanız da, işin sürekliliğini sağlamak mümkün olmaz.
Türkiye’nin üretmekten öteki dermanı yok. Lakin ne kıymetine olursa olsun üretimin de mümkün olmadığını biliyoruz. Bu koşullar düzelmeden, sağlıklı bir planlama yapılmadan, yerli tedarik oranı arttırılırken, nitekim katma kıymetli işlere imza atmadan ve üretim ünitelerini koordine etmeden işin içinden çıkamayız.
Ekonomi idaresi sayı tutkusu içinde boğulmuş, kendi kurduğu hayale milyonlarca çalışanı ve işletmeyi kurban ediyor. Gözü o kadar kararmış ki, günlük borç bulmak ismine, elindeki bedelleri bile gözden çıkaracak bir eğilim izlenimi veriyor.
Bu ülkenin bir an evvel gerçek bir planlamaya, bu planlamadan yola çıkan bir iktisat programına, günlük paralar peşinde koşmak yerine, kalıcı ve kalkınma odaklı bir büyüme çizgisine çekilmesi mecburidir. Aksi takdirde bu çizginin çıkmaz bir yola gittiğini görmek uzmanlık istemiyor. Yönetici olduğunuz şirkette yapamayacaklarınızı, ülkenin iktisat idaresine adapte edip, mukadderatımızla oynamayın.
[email protected]
