Adam Posen: Trump’ın Ekonomi Politikalarının Bedeli Yakında Daha Net Görülecek
Özet:
Peterson Institute Başkanı Adam Posen’e göre, Donald Trump’ın ticaret ve göç siyasetlerinin ABD iktisadı üzerindeki olumsuz tesirleri şimdi makro datalara tam olarak yansımış değil. Lakin bu durum, siyasetlerin zararsız olduğu manasına gelmiyor. Posen, siyaset kaynaklı belirsizliğin yatırım kararlarını felç ettiğini, enflasyonist baskıların gecikmeli olarak biriktiğini ve 2026’ya girerken “stagflasyon benzeri” bir tablonun daha görünür hale geleceğini savunuyor.
Yanıltıcı Datalar, Yanlış Sonuçlar
ABD iktisadına ait son datalar, birinci bakışta Trump idaresinin iktisat siyasetlerinin önemli bir hasar yaratmadığı izlenimini veriyor. Enflasyon 2025’te hudutlu bir artışın akabinde tekrar gerilerken, ekonomik büyüme son iki yılın en güçlü performansını sergiliyor.
Bu tablo, kimi yatırımcılar ve ekonomistler tarafından Trump’ın tarifeleri ve kitlesel hudut dışı uygulamalarının beklenen ziyanı vermediğinin delili olarak yorumlanıyor. Fakat Adam Posen’e nazaran bu kıymetlendirme, siyaset kaynaklı belirsizliğin iktisat üzerindeki tesirlerinin nasıl işlediğine dair temel bir yanlış anlamaya dayanıyor.
Posen, Bloomberg Opinion’da yayımlanan tahlilinde, “ABD özel dalı son yüz yılda böylesi bir belirsizlik ortamıyla hiç karşılaşmadı” diyerek, mevcut bilgilerin aldatıcı olabileceğini vurguluyor.
Belirsizlik Tesiri Neden Gecikmeli Ortaya Çıkıyor?
Trump idaresinin uyguladığı gümrük tarifeleri ve sert göç siyasetlerinin ekonomik tesirlerinin gecikmeli hissedilmesi şaşırtan değil. Posen’e nazaran şirketler, hanehalkları ve yatırımcılar bu cins büyük siyaset şoklarına anında reaksiyon vermiyor.
Peterson Institute bünyesinde yapılan tahlillerde, Trump’ın iktisat programının makro bilgilere yansımasının en az bir yıl süreceği öngörülmüştü. Posen, 2026’nın üçüncü çeyreğine gelindiğinde tüketici enflasyonunun yüzde 4’e — hatta daha üste — çıkabileceğini, Kasım ayındaki yüzde 2,7’lik düzeyin bu açıdan aldatıcı olduğunu savunuyor.
Tarifeler: Şirketler Karar Vermekte Zorlanıyor
Şirketler için temel sorun, Trump’ın ticaret siyasetlerinin son formunu hâlâ netleştirmemiş olması. Firmalar şu sorulara karşılık arıyor:
-
Tarifeler sahiden kalıcı mı olacak?
-
Sonradan müzakereyle geri mi çekilecek?
-
Mahkemeler bu kararları iptal eder mi?
-
Bazı bölümler için muafiyet ya da sübvansiyon gelir mi?
Bu belirsizlik ortamı, tedarik zincirlerine dair stratejik kararları da geciktiriyor. Şirketler Çin yerine Meksika’dan mı girdi almalı, üretimi öteki bir ülkeye mi kaydırmalı, yoksa ABD’ye mi geri getirmeli?
Posen’e nazaran Caterpillar ve Toyota üzere global devler bile üretim yerlerini değiştirme konusunda temkinliyken, küçük ve orta ölçekli işletmelerin harekete geçmesi çok daha uzun vakit alıyor.
Stoklar Tükendiğinde Enflasyon Hissedilecek
Birçok şirket, Trump’ın ticaret savaşının başında ithalat stoklarını artırarak vakit kazandı. Fakat bu stoklar artık büyük ölçüde tükendi. Bu noktadan sonra artan maliyetlerin tüketici fiyatlarına yansıtılması kaçınılmaz hale geliyor.
Posen, enflasyonist baskıların bugüne kadar sonlu kalmasının temel nedenlerinden birinin bu “stok tamponu” olduğunu, bunun artık ortadan kalktığını belirtiyor.
Göç Siyaseti: Datalar Çelişkili
Trump idaresi, ikinci başkanlık devrinin birinci yılında yaklaşık 1 milyon evraksız göçmenin hudut dışı edildiğini tez ediyor. Lakin istihdam bilgileri bu anlatıyla örtüşmüyor.
Sağlık ve bakım hizmetleri, tarım, besin sürece ve konut inşaatı üzere evraksız işgücüne ağır halde bağımlı dallarda istihdam düzeyleri Trump’ın misyona dönüşünden bu yana neredeyse değişmedi.
Bu da büyük çaplı bir işgücü çıkışının şimdi yaşanmadığına işaret ediyor.
Ücretler Artmıyor, Robotlar Gelmedi
Belgesiz emekçilerin ağır olduğu dallarda fiyatlar de besbelli formda artmıyor. Bu işlerin düşük fiyatlı, güç ve teminatsız olması, yerli ya da yasal çalışanların bu alanlara yönelmesini engelliyor.
Öte yandan, tarımda hasat, konutta bakım, çocuk bakımı ya da kümes hayvancılığı üzere alanlarda robotların insan emeğinin yerini alacak ölçüde hazır ve maliyet aktif olmadığı vurgulanıyor. Şayet bu alanlarda otomasyona yönelik önemli yatırımlar olsaydı, bunun da datalarda görülmesi gerekirdi — lakin bu türlü bir işaret yok.
Gecikmeli Tesir Kaçınılmaz
Posen’e nazaran evraksız göçmenler ve onları istihdam eden şirketler de belirsizlik altında karar alıyor. Göçmenler, nitekim hudut dışı edilip edilmeyeceklerini görmek isterken; patronlar düşük fiyat avantajını korumak ismine risk almayı tercih edebiliyor.
Ancak 2026’ya yanlışsız bu gecikmeli tesirin açığa çıkması bekleniyor. İşgücü arzında yaşanacak daralma, kimi kesimlerde fiyat artışlarını mecburî kılacak ve bu da enflasyonu üst çekecek.
Örneğin meskende sıhhat bakım hizmetlerinin maliyeti halihazırda yıllık yüzde 12 artıyor — bu oran, son on yılların en yüksek düzeylerine yakın.
ABD İktisadında “İki Hızlı” Yapı
ABD iktisadında yatırım tarafında da bariz bir ikilik var. Yapay zekâ ve ilgili dallarda güçlü bir yatırım patlaması yaşanırken, iktisadın geri kalanında yatırım neredeyse durma noktasında.
Posen, bu durumu Nobel ödüllü ekonomist Robert Solow’un “dışsal teknolojik ilerleme” kavramıyla açıklıyor. Data merkezleri, gelişmiş çipler ve yapay zekâ altyapısına yapılan yatırımlar, 2025’in ikinci ve üçüncü çeyreğinde büyümenin ana motoru oldu.
Normalde Yatırım Patlaması Olmalıydı
Oysa mevcut şartlar altında, özel kesim yatırımlarının çok daha güçlü olması beklenirdi:
-
Vergi sistemi yatırım dostu hale geliyor
-
Reel faizler tarihi olarak düşük
-
Şirket bilançoları güçlü
-
Enerji fiyatları düşüyor
-
Finansmana erişim kolay
-
Düzenlemeler gevşetiliyor
Buna karşın yatırım iştahının zayıf kalmasının temel nedeni, Posen’e nazaran Trump idaresinin yarattığı çok boyutlu belirsizlik.
Brexit Gibisi Bir Risk
Posen, ABD’nin Trump devrinde, 2016 Brexit referandumu sonrasında İngiltere’nin yaşadığına benzeri bir yatırım sakinliği riskiyle karşı karşıya olduğunu savunuyor.
Yapay zekâ yatırımları bu etkiyi kısmen telafi edebilir. Lakin AI kaynaklı büyüme, gevşek maliye siyasetiyle birleştiğinde, tarifeler ve göç siyasetlerinin yarattığı arz kısıtlarıyla birlikte enflasyonu daha da besleyebilir.
Sonuç: İktisat Teorisi Yanılmadı
Posen’e nazaran Trump’ın iktisat programının tesirlerinin şimdi tam görünmemesi, ana akım iktisadın yanlış olduğu manasına gelmiyor. Bilakis, belirsizliğin karar alma süreçlerini geciktirdiğini ve ekonomiyi sessizce zayıflattığını gösteriyor.
Gerçek tablo, 2026’ya girerken çok daha net hale gelecek.
Kaynak: Bloomberg Opinion / Adam S. Posen
Atilla Yeşilada ve Güldem Atabay tarafından kaleme alınan özel raporlarımıza abone olmak ister misiniz? Raporlarımız kurumsal müşterilere yöneliktir. Abonelik fiyatlıdır. Şartları öğrenmek için bize e-mail atın: [email protected]
