BM’den Çarpıcı Rapor: Su Krizi Değil, Kalıcı Bir Su Çöküşü Yaşanıyor

Birleşmiş Milletler tarafından yayımlanan son rapor, gezegenin su kaynakları açısından geri dönüşü olmayan bir eşiği aştığını ortaya koyuyor. Raporda, insanlığın suyu yenilenme suratının çok üzerinde tükettiği, bu nedenle artık süreksiz bir “su krizi”nden değil, kalıcı bir “küresel su iflası”ndan kelam edilmesi gerektiği vurgulanıyor.

BM Üniversitesi Su, Etraf ve Sıhhat Enstitüsü tarafından hazırlanan çalışmaya nazaran, dünya genelinde ırmaklar, göller ve yer altı su rezervleri kendilerini yenileyemeden süratle tükeniyor. Uzmanlar, “su stresi” yahut “su krizi” üzere kavramların mevcut tabloyu hafiflettiğini ve gerçeği yansıtmadığını belirtiyor.

Raporda yer alan bölgesel örnekler durumun ciddiyetini gözler önüne seriyor. Afganistan’ın başşehri Kabil, mevcut eğilimler devam ederse suyunu büsbütün kaybeden birinci çağdaş kent olma tehlikesiyle karşı karşıya. Meksika Kenti, çok yer altı suyu çekimi nedeniyle her yıl yaklaşık yarım metre çöküyor. ABD’nin güneybatısında ise Colorado Nehri’nin azalan suları, eyaletler ortasında süregelen tansiyonlara yol açıyor.

Raporun başyazarı Kaveh Madani, mevcut durumu “kriz” olarak nitelendirmenin aldatıcı olduğuna dikkat çekiyor. Madani’ye nazaran kriz tarifi, süreksiz bir sarsıntı algısı yaratıyor; meğer dünya artık eski su şartlarına geri dönemeyecek bir noktada. Bu nedenle hem mevcut ziyanları azaltmak hem de “çok daha hudutlu bir yeni normale” ahenk sağlamak gerekiyor.

“SU İFLASI” BENZETMESİ

Raporda su iflası kavramı, ekonomik bir metaforla açıklanıyor. Yağmur ve kar yoluyla tabiat suyu bir gelir üzere sunarken, insanlık bu gelirin çok üzerinde harcama yapıyor. Yer üstü ve yer altı su kaynakları, kendini yenileme suratından daha süratli tüketiliyor. İklim değişikliği, artan sıcaklıklar ve uzun vadeli kuraklıklarla bu açığı daha da derinleştiriyor.

ÇARPICI BULGULAR

Raporda yer alan datalar, global ölçekteki su kaybının boyutunu net biçimde ortaya koyuyor:

1990’dan bu yana dünyadaki büyük göllerin yarısından fazlası önemli ölçüde su kaybetti.

Büyük yer altı su rezervlerinin yaklaşık yüzde 70’i kalıcı düşüş eğiliminde.

Son 50 yılda, Avrupa Birliği yüzölçümüne yakın büyüklükte sulak alan yok oldu.

Buzullar 1970’ten bu yana yaklaşık yüzde 30 oranında küçüldü.

Yaklaşık 4 milyar insan, her yıl en az bir ay şiddetli su kıtlığı yaşıyor.

Uzmanlara nazaran pek çok bölge, artık kendi “hidrolojik kapasitesinin” ötesinde varlığını sürdürüyor. Bu durum sadece çevresel değil; tıpkı vakitte ekonomik, toplumsal ve siyasi sonuçlar da doğuruyor. İçme suyuna erişimin zorlaşması, ziraî üretimde gerileme, zarurî göçler ve ekosistem kayıpları bu sürecin en önemli tesirleri ortasında.

KALICI TAHLİLLER İÇİN YAPISAL ADIMLAR

Raporda, kısa vadeli tedbirler yerine uzun soluklu ve esaslı siyasetlerin hayata geçirilmesi gerektiği vurgulanıyor. Teklifler ortasında:

Küresel su tüketiminin büyük kısmını oluşturan tarımda, eser desenlerinin değiştirilmesi ve çağdaş, verimli sulama tekniklerinin yaygınlaştırılması,

Yapay zekâ ve uzaktan algılama teknolojileriyle su kaynaklarının daha faal izlenmesi,

Kirliliğin azaltılması ve yer altı suları ile sulak alanların sıkı biçimde korunması yer alıyor.

Araştırmacılar, suyun ülkeler ortası uyuşmazlıkların ötesinde, parçalanmış bir dünyada iş birliği sağlayabilecek ortak bir yer sunduğunu vurguluyor. Raporda ayrıyeten, iklim değişikliğinin sonlandırılmasının hem beşerler hem de ekosistemler için kâfi ve sürdürülebilir suya erişimde kritik değere sahip olduğu bilhassa belirtiliyor.