Trump’ın “Görevden Alma” Hamlesi: Fed Yönetiminde Kritik Dava
Washington’da gözler bu hafta ABD Yüksek Mahkemesi’ne çevrildi. Federal Reserve (Fed) Başkanı Jerome Powell’ın, Çarşamba günü görülecek kritik bir davanın duruşmasına şahsen katılacağı belirtiliyor. Dava, Lider Donald Trump’ın Fed Yönetim Kurulu üyesi Lisa Cook’u vazifeden alma teşebbüsü etrafında şekilleniyor. Powell’ın mahkeme salonunda bulunması, hem Fed’in iç istikrarları hem de kurumun bağımsızlığı açısından sembolik ve siyasi açıdan yüksek mana taşıyan bir adım olarak bedellendiriliyor.
Powell’ın bu davayı yerinde izlemesi, sıradan bir “protokol” ziyareti üzere görülmüyor. Zira mevzu, sırf bir kişinin misyonda kalıp kalmayacağı problemini aşmış durumda: ABD’de para siyasetini belirleyen kurumun, siyasi baskılara ne kadar dayanabileceği tartışmasının tam merkezine oturuyor.
Lisa Cook Krizi: Misyondan Alma Teşebbüsü ve İddialar
Tartışmanın fitili, Lider Trump’ın Ağustos ayında Lisa Cook’u misyondan almak istemesiyle ateşlendi. Bu kararın münasebeti olarak, Cook’un mortgage (konut kredisi) dokümanlarında kimi yanlış beyanlarda bulunduğu tezleri gösterildi. Savlar, idare içindeki üst seviye bir yetkilinin gündeme taşıdığı bilgiler üzerinden büyüdü. Cook ise kendisine yöneltilen suçlamaları kesin bir lisanla reddetti.
Gündeme gelen tezler, iki başka mülk üzerinden konuşuluyor: Biri Atlanta’da, oburu Michigan eyaletinin Ann Arbor kentinde bulunan mülklerle ilgili bankacılık evraklarında usulsüzlük yapıldığı öne sürülüyor. Lakin kritik nokta şu: Cook hakkında şu ana kadar rastgele bir suçlama ile resmi bir ceza davası açılmış değil. Rastgele bir kriminal cürüm isnadıyla karşı karşıya olmadığı üzere, “suçlu” sayılmasını gerektirecek bir mahkeme kararı da bulunmuyor.
Bu tablo, Cook’un “görevden alma” kararına karşı hukuk yoluna başvurmasını daha da güçlü hale getirdi. Zira siyasi bir karar üzere görünen adımın, somut bir cezai süreçle desteklenmediği yorumları gündeme geldi.
Mahkeme Süreci: Alt Mahkemeler ve Yüksek Mahkeme’nin Tutumu
Cook’un vazifeden alınmak istenmesi mahkemeye taşınınca, alt mahkemeler süreksiz bir düzenleme ile Cook’un misyonuna devam etmesine müsaade verdi. Bu, dava sonuçlanana kadar “mevcut durumun korunması” manasına geliyor. Yani mahkeme, davanın temeli karara bağlanmadan evvel geri dönüşü güç bir adım atılmasını istemedi.
Daha sonra bahis Yüksek Mahkeme’nin önüne geldi. Yüksek Mahkeme, Ekim ayında davayı ele alacağını duyurdu. Birebir vakitte Başkan’ın “acil müdahale” talebi üzere görülebilecek müracaatlarına karşın, Cook’un dava müddetince misyonda kalmasına da müsaade verdi. Bu tavır, kamuoyunda “Mahkeme sıkıntıyı ciddiye alıyor lakin çabukla kurum tertibini bozmak istemiyor” formunda yorumlandı.
Çarşamba günü yapılacak kelamlı savunmalar bu nedenle kritik. Bu oturum, hem tarafların argümanlarının en açık formda ortaya konacağı hem de yargıçların sorularıyla davanın nereye evrileceğinin anlaşılabileceği bir eşik olarak görülüyor.
Fed’in Pozisyonu: ‘Taraf Değiliz’ Bildirisi ve Kurumsal Denge
Fed ise bu tartışmada direkt bir taraf üzere davranmaktan bilhassa kaçınıyor. Kurum, hukuksal süreç boyunca “Mahkemenin kararına uyacağız” çizgisini korudu. Bu yaklaşım, Fed’in siyasi çekişmelerin içine çekilmemesi açısından anlaşılır bulunuyor. Zira Fed, faiz kararları ve para siyaseti üzere hususlarda “bağımsız” olması beklenen bir kurum. Kurumun rastgele bir siyasi tarafla birebir safta görünmesi, piyasalarda itimat kaybına ve belirsizliğe yol açabilir.
Ancak Powell’ın duruşmaya katılacak olması, bu tarafsızlık çizgisinin “izleme” seviyesinde kalmadığını gösteriyor. Birçok kişi için bu, “Kurum, kendi bağımsızlığına ve idare yapısına ait bir evrakta sahneden büsbütün çekilmeyecek” iletisi olarak okunuyor. Powell’ın mahkeme salonunda bulunması, Cook’a dayanak manasına gelmek zorunda değil; lakin kurumun bu belgeyi yakından izlediğini ve önemsediğini açıkça ortaya koyuyor.
Gerginliği Artıran Yeni Dosya: Adalet Bakanlığı, Soruşturma ve Powell’a Baskı
Bu davanın yarattığı tansiyon, son haftalarda öteki bir gelişmeyle daha da yükseldi: Fed’in, Adalet Bakanlığı’ndan gelen büyük heyet (grand jury) celpleri aldığının açıklanması. Bu celpler, Powell’ın Haziran 2025’te Senato Bankacılık Komitesi’ne verdiği tabirle irtibatlı bir kriminal soruşturma kapsamında gündeme geldi. Bahis, Fed binalarındaki çok yıllı bir yenileme projesi ve bu projenin bütçesi ile Kongre’ye yapılan bilgilendirmelerin yeterliliği etrafında dönüyor.
Powell cephesi ise bu sürecin “teknik bir denetim” probleminden çıkıp siyasi bir baskı aracına dönüştürüldüğünü savunuyor. Powell, kamuoyuna yansıyan bir iletisinde, kendisine yönelen kriminal tehditlerin “bahane” olduğunu söyledi. Ona nazaran asıl neden, Fed’in faizleri belirlerken siyasi beklentilere nazaran hareket etmemesi.
Powell’ın bu cümleleri, sıradan bir bürokratik savunmanın ötesinde. Çünkü Fed Başkanı açıkça, kurumun faiz kararlarının siyasi olarak beğenilmediğini ve bunun bir “misilleme” atmosferi oluşturduğunu ima ediyor. Bu argüman, ABD’de kurumlar ortası güç istikrarı tartışmasını daha da alevlendirmiş durumda.
Trump–Powell Alakası: Atama, Müddetler ve Kopuş
Jerome Powell, Trump tarafından 2018’de Fed Başkanı olarak seçilmişti. Powell’ın Fed Başkanlığı vazifesinin müddeti Mayıs ayında sona eriyor. Fakat Powell’ın Fed Yönetim Kurulu üyeliği daha uzun bir takvime sahip; bu üyelik vazifesi erken 2028’e kadar devam ediyor.
Zaman içinde Trump’ın Powell’a yönelik yaklaşımı sertleşti. Trump, faiz kararları nedeniyle Powell’ı vakit zaman ağır sözlerle eleştirdi; “beceriksiz” ya da “dürüst değil” üzere suçlayıcı telaffuzlar kullandı. Powell ise Fed’in vazifesinin siyasi tercihlere nazaran değil, kamu faydasına nazaran hareket etmek olduğunu vurguladı.
Tam da bu nedenle, Cook davası ve Powell’a uzanan soruşturma tezleri bir ortada düşünüldüğünde ortaya daha büyük bir tablo çıkıyor: Bir yanda Fed’in idare takımı üzerinde tasarruf tezi, öbür yanda Fed’in başındaki isme dönük kriminal baskı ihtimali. Bu iki başlık birleşince, “Fed’in bağımsızlığı” sorunu sırf bir akademik tartışma olmaktan çıkıyor ve günlük hayatı etkileyebilecek bir ekonomik inanç tartışmasına dönüşüyor.
Piyasalar ve Vatandaş Neden Umursamalı?
Sıradan vatandaş için bu tıp türel ve kurumsal çekişmeler birinci bakışta uzak görünebilir. Lakin Fed’in bağımsızlığı ve istikrarı, günlük hayatta en çok “kredi faizleri”, “konut kredisi”, “iş dünyasının yatırım iştahı” ve “enflasyonla mücadele” üzerinden hissedilir. Fed’in kararlarının siyasi müdahaleyle şekillendiğine dair bir algı oluşursa, piyasalarda belirsizlik artar. Belirsizlik arttığında ise şirketler yatırımı erteler, tüketici itimadı zayıflar ve borçlanma maliyetleri dalgalanabilir.
Bu yüzden Çarşamba günü Yüksek Mahkeme’de yaşanacaklar, bir yargı salonunun duvarları ortasında kalmayacak. Hem Washington’daki güç çabasını hem de ekonomik beklentileri direkt etkileme potansiyeline sahip.
