Çin Ekonomisinde Momentum Kaybı: %5 Büyüme Hedefi Tutsa da İç Talep Alarm Veriyor
Özet:
Çin iktisadı 2025’te hükümetin “yaklaşık %5” büyüme gayesini tutturmasına karşın yılın son çeyreğinde besbelli bir ivme kaybı yaşadı. Sanayi üretimi görece güçlü seyrini korurken, perakende satışlar ve yatırımlar beklentilerin altında kaldı. Datalar, ihracata dayalı büyümenin sürdürülebilirliği konusunda soru işaretlerini artırırken, iç talepteki zayıflığın derinleştiğine işaret ediyor.
Manşet Büyüme Tamam, Alttaki Tablo Zayıf
Dünyanın en büyük ikinci iktisadı olan Çin, 2025’in son çeyreğinde yıllık bazda %4,5 büyüyerek Covid sonrası yine açılmadan bu yana en zayıf performansını kaydetti. Yıl genelinde ise gayrisafi yurt içi hasıla (GSYH) %5 artış gösterdi. Bu oran, National Bureau of Statistics (NBS) tarafından pazartesi günü açıklanan resmi bilgilerle teyit edilirken, Xi Jinping’in yılbaşı konuşmasında verdiği varsayımla de örtüştü.
Veri sonrası Çin ana karası pay senetlerinde hudutlu yükseliş görülürken, devlet tahvilleri ve yuan büyük ölçüde yatay seyretti. Lakin ekonomistler, manşet büyüme oranının iktisadın gerçek sıhhatini yansıtmadığını vurguluyor.
“İki Hızlı” Büyüme Sorunu Derinleşiyor
Macquarie Group Çin Baş Ekonomisti Larry Hu’ya nazaran, Çin iktisadı 2025 boyunca çeyrekten çeyreğe zayıflayan bir büyüme patikası izledi. Hu, asıl sorunun %5’lik maksadın tutturulmasından çok, iç talebin hâlâ toparlanamaması olduğunu belirtiyor. Tüketim ve yatırımlar zayıf kalırken, büyümenin yüklü olarak ihracat ve sanayi üretimi üzerinden sürmesi, “iki hızlı” bir ekonomik yapı yaratıyor.
Bu tablo, global ölçekte korumacılığın arttığı ve ticaret tansiyonlarının kalıcı hale geldiği bir periyotta uzun vadede sürdürülebilir görülmüyor.
Sanayi Güçlü, Tüketici Zayıf
Aralık ayında sanayi üretimi yıllık bazda %5,2 artarak son üç ayın en süratli temposuna ulaştı ve piyasa beklentilerini hafif aşmayı başardı. Buna rağmen perakende satışlar yalnızca %0,9 arttı. Bu oran, Covid sonrası tekrar açılmadan bu yana görülen en zayıf artış olarak kayda geçti.
Sabit sermaye yatırımları cephesinde tablo daha da çarpıcı. 2025 genelinde sabit varlık yatırımları %3,8 daralarak, yaklaşık 30 yıllık data setinde birinci defa yıllık bazda düşüş gösterdi. Gayrimenkul yatırımlarındaki %17,2’lik sert gerileme, bu zayıflığın temel nedeni olarak öne çıkıyor.
İhracat Ekonomiyi Ayakta Tutuyor
NBS Başkanı Kang Yi, 2025’te net ihracatın ekonomik büyümeye katkısının üçte teğe ulaştığını açıkladı. Bu oran, resmi datalara nazaran 1997’den bu yana görülen en yüksek düzey. Global ticaret bariyerlerine karşın Çinli ihracatçıların direnç göstermesi ve üretim kapasitesinin korunması, sanayi üretimini destekleyen ana öge oldu.
ABD ile yaşanan gümrük tarifesi tansiyonlarına karşın Çin, sevkiyatlarını ABD dışındaki pazarlara kaydırarak ihracat gücünü muhafazayı başardı. 1,2 trilyon dolarla rekor kıran mal ticareti fazlası, Pekin idaresine deflasyon, konut krizi ve demografik meseleler üzere yapısal zafiyetlerle uğraşta bir ölçü hareket alanı sağladı.
Nominal Büyüme ve Deflasyon Alarmı
Fiyat tesirlerinden arındırılmamış nominal büyüme 2025’te %4 ile 1976’dan bu yana (pandemi yılı 2020 hariç) en düşük düzeye geriledi. Bu durum, fiyatlar, şirket kârları ve kamu gelirleri açısından daha olumsuz bir tabloya işaret ediyor.
Dördüncü çeyrekte fiyat artışları yıllık bazda %5,3’e kadar yavaşlayarak 2023 başından bu yana en düşük düzeyine indi. Deflasyon ise üç yıldır kesintisiz formda devam ediyor. Çin’in piyasa iktisadına geçiş sürecinin başladığı 1970’lerin sonlarından bu yana böylesine uzun bir deflasyon devri yaşanmamıştı. İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana, Japonya dışında hiçbir büyük iktisat emsal bir tabloyla karşılaşmadı.
2026 Daha Güç Olabilir
Bloomberg Economics analistleri Chang Shu ve Eric Zhu’ya nazaran, yıl sonuna yanlışsız iç talepteki süratli yavaşlama, yıllık büyüme maksadının tutturulmasından çok daha değerli bir sinyal veriyor. Tüketim daha da yavaşlarken, yatırımlardaki daralma derinleşiyor.
2026’nın birinci çeyreği, bilhassa zorlayıcı olabilir. Çünkü geçen yılın birebir devrinde ihracatın öne çekilmesi ve tüketici sübvansiyonları nedeniyle yüksek bir baz oluşmuş durumda. Bu da büyüme oranlarını istatistiksel olarak baskılayabilir.
2035 Maksadı Tehlikede mi?
Çinli siyaset yapıcılar, ülkeyi 2035’e kadar “orta derecede gelişmiş ekonomi” statüsüne taşımayı hedefliyor. Bunun için önümüzdeki on yıl boyunca ortalama %4,17 büyüme gerekiyor. Lakin mevcut iç talep zayıflığı, yüksek lokal idare borçları ve süregelen emlak krizi bu gayesi zorlaştırıyor.
Pekin idaresi, 2026’da yürürlüğe girecek yeni beş yıllık planda tüketimin iktisattaki hissesini “kayda kıymet biçimde” artırmayı taahhüt ediyor. Buna karşın, büyük ölçekli bir mali teşvik paketinin devreye alınması beklenmiyor. Lokal idarelerin yatırım harcamalarını nitekim artırıp artırmayacağı ise belirsizliğini koruyor.
Konut Krizi Derinleşiyor
Aralık ayında Çin’de konut fiyatları yine geriledi. Yeni konut fiyatları bir evvelki aya nazaran %0,37 düşerken, ikinci el konut fiyatlarındaki gerileme %0,7 oldu. Dört yılı aşkın müddettir ekonomiyi baskılayan emlak krizi, nakit kasveti yaşayan müteahhitler ve sert düşen konut satışlarıyla büyüme üzerinde önemli bir yük oluşturmaya devam ediyor.
Kaynak: Bloomberg
Atilla Yeşilada ve Güldem Atabay tarafından kaleme alınan özel raporlarımıza abone olmak ister misiniz? Raporlarımız kurumsal müşterilere yöneliktir. Abonelik fiyatlıdır. Şartları öğrenmek için bize e-mail atın: [email protected]
