İngiltere’de Herkes Kızgın Ama Liberal Demokratlar Neden Yükselmiyor? Cevap Sandığınızdan Karmaşık
İngiltere siyasetinde son devrin en sık sorulan sorularından biri şu: Liberal Demokratlar’ın (Lib Dems) ülkedeki rolü tam olarak ne? Yıllardır iki büyük parti ortasına sıkışmış görünen bu parti, son seçimlerde hatırı sayılır bir milletvekili sayısına ulaşsa da “ulusal ölçekte tesiri var mı, yoksa yalnızca mahallî seviyede mi güçlü?” tartışması yine alevlenmiş durumda. Bir yandan parti, “ilke sahibi, yapan muhalefet” teziyle öne çıkıyor. Başka yandan eleştirmenler, “büyük problemlerde net bir istikamet göstermiyor, yalnızca iktidarı uzaktan alkışlıyor” diyor.
Bu tartışma, aslında İngiltere’nin değişen siyasi iklimini de yansıtıyor. Seçmenlerin hem iktidardan hem ana muhalefetten memnuniyetsiz olduğu bir periyotta, üçüncü partilerin fırsat yakalaması beklenirdi. Fakat anketlerde Liberal Demokratlar’ın görece sonlu kalması, “Demek ki problem yalnızca memnuniyetsizlik değil, ikna edici bir kıssa de gerekiyor” yorumlarını güçlendiriyor.
“Fırsat Dönemi” mi, “Kimlik Krizi” mi?
Eleştirilerin merkezinde iki temel tez var. Birincisi: “Madem seçmen iki büyük partiye kızgın, Liberal Demokratlar neden daha süratli yükselmiyor?” İkincisi: “Parti bugün neyi savunuyor?” Bu sorular, bilhassa son 18 ayda daha görünür hale geldi. Zira bazı yorumculara göre parti, büyük tartışmalarda gölgede kalıyor; daha çok lokal meseleler, belediye hizmetleri, spesifik kampanyalar üzerinden siyaset yapıyor.
Bu yaklaşımın bir avantajı var: Seçmenle direkt temas kurmak ve “Ben sizin mahallenizde işe yarıyorum” diyebilmek. Lakin ulusal seviyede dezavantajı da açık: Seçmenin zihninde “Bu parti ülkeyi nasıl yönetir?” sorusuna net bir karşılık oluşmayabiliyor. Eleştirenler de tam buraya basıyor: “Yerel şampiyonluk hoş lakin ülke çapında iddia nerede?”
Parti cephesi ise bu eleştiriyi karşıtından okuyor: “Siyasete itimat azalmışken, inancı yine kurmanın yolu laftan çok iş yapmaktır.” Yani evvel mahallî seviyede inanç kazan, sonra ulusal öykünü büyüt.
Dış Siyaset ve ‘Kurallar Düzeni’: Neye İtiraz Ediyorlar?
Liberal Demokratlar’ın kendini ayrıştırmaya çalıştığı alanların başında dış politika geliyor. Parti, memleketler arası hukuk ve “kurallara dayalı düzen” vurgusunu sık yapıyor. Burada söyledikleri kolay: Büyük devletler bile olsa, keyfi operasyonlar, tek taraflı atılımlar ve ortakları hiçe sayan formüller uzun vadede herkesi daha inançsız yapar. Bu yaklaşım, bilhassa son yıllarda “güçlü başkan, süratli karar” usulü siyaset yükselirken, daha klâsik ve “kurumsal” bir çizgi olarak görülüyor.
Ancak eleştirmenler, bu lisanı fazla soyut buluyor. “Kurallar düzeni” dendiğinde kulağa gerçek geliyor ancak seçmen günlük hayatında bunun karşılığını net göremeyebiliyor. Üstelik “ülkenin çıkarı” vurgusu yapan siyasetçiler, bu cins kavramları “naiflik” olarak etiketlemeye meyilli. Tartışma da burada düğümleniyor: Liberal Demokratlar unsur anlatıyor; eleştirenler ise “güç dengesi” anlatıyor.
Parti cephesi ise “Bu unsur problemi değil, güvenlik meselesi” diyor. Yani kuralsızlık arttıkça, orta ölçekli ülkelerin hareket alanı daralır. Bu nedenle ittifaklar, memleketler arası kurumlar ve ortak hareket etme kapasitesi korunmalı.
Sivil Özgürlükler Tartışması: Liberal Olmak Ne Demek?
“Liberal” sözü kulağa büyük bir sav üzere geliyor: özgürlük, birey, devletin sınırları… Ama çağdaş siyasette işler o kadar basit değil. Parti, bir yandan dijital kimlik üzere uygulamalara karşı sivil özgürlük argümanı kuruyor. “Devletin herkesi izleyebileceği sistemler risklidir” diyerek, özgürlük-güvenlik istikrarında özgürlük tarafına daha yakın durduğunu söylüyor.
Öte yandan eleştirmenler, “Madem özgürlükçüsünüz, kamu sıhhati gerekçesiyle getirilen yasaklara neden daha sıcak bakıyorsunuz?” diye soruyor. Sigara, abur cubur reklamları, toplumsal medya düzenlemeleri üzere alanlarda devletin rolü büyüyor. Burada Liberal Demokratlar’ın verdiği yanıt, klasik “benim özgürlüğüm senin özgürlüğünü zedelememeli” çizgisine yaslanıyor: Toplumu etkileyen büyük maliyetler ve çocukları müdafaa üzere başlıklar kelam konusu olduğunda, devletin makul müdahaleleri yasal olabilir.
Bu, seçmen için kolay bir tartışma değil. Zira “liberal” sözü herkeste tıpkı şeyi çağrıştırmıyor. Kimine nazaran liberalizm, devletin geri çekilmesidir. Kimine nazaran ise bireyi korumak için devletin piyasaya ve büyük yapılara sınır koymasıdır. Parti, ikinci anlayışa daha yakın bir çizgi çiziyor: “Büyük şirketlerin gücünü dengele, vatandaşın alanını genişlet.”
“İktidarı Alkışlıyorlar” Eleştirisi: Muhalefet Nasıl Yapılıyor?
Eleştirmenlerin en net iddiası şu: “Bu parti son periyotta iktidara karşı gereğince sert değil.” Buna karşı Liberal Demokratlar, “sert muhalefet diğer, akıllı muhalefet başka” diyor. Büyük çoğunluğa sahip bir iktidar karşısında, daima kaybedeceğiniz oylamalara takılıp kalmak yerine, parlamentonun daha küçük araçlarını kullanmayı öne çıkarıyorlar: özel kanun teklifleri, kısa yasa teşebbüsleri, kamuoyu baskısı, belli alanlarda hükümeti geri adım attırma…
Parti tarafı, birtakım hususlarda hükümetin U dönüşü yapmasında kendi baskılarının tesirli olduğunu sav ediyor. Ayrıyeten “seçim sonuçları anketlerden önemli” diyerek, lokal orta seçimlerde ve belediye seviyesinde aldıkları sonuçları ispat olarak gösteriyorlar. Bildirileri şu: “Sandıkta karşılığı var.”
Fakat bu da öbür bir soruyu büyütüyor: “Yerelde işe yarayan şey, ülke genelinde de işe fayda mı?” Zira ülke çapında seçmen, yalnızca mahalle meselelerini değil; göçü, güvenliği, hayat pahalılığını, dış politikayı, ekonomik istikameti de konuşuyor.
Brexit ve Avrupa: ‘Yakınlaşma’ Ne Kadar, Nereye Kadar?
Tartışmanın en hararetli kısmı çoklukla Avrupa münasebetleri. Liberal Demokratlar, iktisadın büyümesi için Avrupa ile daha yakın ticari bağlar kurulması gerektiğini savunuyor. Bürokratik manilerin azaltılması, ticaretin kolaylaşması ve işletmelerin maliyetlerinin düşmesi gerektiğini söylüyorlar. Bu çizgi, bilhassa ihracat yapan firmalar ve Avrupa ile iç içe tedarik zincirleri olan dallarda karşılık bulabiliyor.
Eleştirmenler ise “Avrupa yakınlaşmasını ekonomik sihirli değnek üzere görmek riskli” diyor ve alternatif olarak “deregülasyon, vergi indirimi, global anlaşmalar” üzere başlıkları öne sürüyor. Liberal Demokratlar’ın cevabı ise daha karamsar bir dünya okumasına dayanıyor: Global ticaret daha kesimli hale geliyor, büyük bloklar oluşuyor; İngiltere coğrafya ve iktisat gereği Avrupa’ya daha yakın durmalı.
Parti ayrıyeten “kamuoyu nereye giderse oraya nazaran adım atmak” yaklaşımını benimsiyor: Daha ileri entegrasyon yerine, evvel daha hudutlu lakin somut bir yakınlaşma öneriliyor. Bu da “fırsatçılık mı, gerçekçilik mi?” tartışmasını beraberinde getiriyor.
Paranın Kaynağı Sıkıntısı: Her Şey Nasıl Finanse Edilecek?
İş dönüp dolaşıp şu soruya geliyor: “Güvenlik harcamalarını artır, toplumsal bakım ve sıhhatte daha çok harca, yeşil dönüşümü hızlandır… Pekala para nereden?” Bu soru, muhalefetteki partilere sık sorulur; zira iktidar sorumluluğu taşımadan konuşmak daha kolay görülür.
Liberal Demokratlar burada büyüme vurgusu yapıyor: Ekonomik büyümeyi artıracak adımlarla devlet gelirlerinin artacağını, böylelikle vergi oranlarını uçurmadan daha fazla kaynak yaratılabileceğini savunuyorlar. Eleştirenler ise bunun “fazla iyimser” bir varsayım olabileceğini söylüyor. Seçmenin kulağına da şu kalıyor: “Bir sürü vaat var, ancak bedeli net değil.”
Sonuç: Üçüncü Parti Olmak Yetmiyor, Net Bir Kıssa Gerekiyor
İngiltere’de siyaset çok modüllü hale gelirken, Liberal Demokratlar “üçüncü parti” olmanın ötesine geçmek istiyor. Yerelde güçlü olmak, sivil özgürlük vurgusu yapmak, memleketler arası hukuk ve Avrupa ile pragmatik yakınlaşma savunmak… Bunlar bir çerçeve oluşturuyor. Lakin eleştirmenler, bunun hâlâ “büyük bir ulusal proje” üzere görünmediğini sav ediyor.
Önümüzdeki periyotta bu tartışmayı belirleyecek şey, partinin iki soruya vereceği karşılık olacak: Bir, ülkenin büyük meselelerine kısa ve net tahliller sunabilecek mi? İki, bu tahlillerin bedelini seçmene açıkça anlatabilecek mi? Şayet bunu başarırsa, disiplinsiz öfke periyodunda “düzenli alternatif” olma talihi artar. Başaramazsa, “iyi niyetli lakin tesiri sınırlı” etiketinden kurtulması zorlaşır.
