Gillian Tett: Japonya’nın İkilemi, Küresel Kriz Korkusu
Özet:
Küresel gündem savaşlar ve jeopolitik risklerle meşgulken, kamu maliyesi kaynaklı tehditler yatırımcıların radarından süratle düşüyor. Lakin Japonya örneği, global borç sıkıntısının ne kadar kırılgan bir yerde ilerlediğini gösteriyor. Borç düzeyi rekor kırarken piyasaların sakin kalması, “her şey yolunda” algısının ne kadar sürdürülebilir olduğu sorusunu gündeme taşıyor.
Davos Gündemi Tekrar Yanılıyor Olabilir mi?
Dünyayı tehdit eden en büyük riskler neler? 2010 yılında World Economic Forum (WEF) anketlerine nazaran karşılık nettir: maliye ve finansal istikrarsızlık. 2020’ye gelindiğinde ise çevresel riskler doruğa yerleşti.
Bugün tablo yeniden değişmiş durumda. WEF’in son anketleri, yatırımcıların ve siyaset yapıcıların artık savaş risklerine — hem askeri hem ekonomik manada — odaklandığını gösteriyor. Mali riskler ise listenin 17’nci sırasına kadar gerilemiş durumda.
Bu çarpıcı. Fakat Davos deneyimi olanlar için şaşırtan değil. Zira WEF konsensüsü, geçmişte tekraren yanıldı. Hatta birtakım hedge fon yöneticileri, “Davos’ta konuşulanın bilakis yatırım yapmak” gerektiği istikametinde espriler yapıyor.
Peki 2026, kamu maliyesi kaynaklı risklerin nihayet patladığı bir hesaplaşma yılı olabilir mi?
Küresel Borç Dağı Büyüyor, Piyasalar Sessiz
Bugün global borç, dünya GSYH’sinin yüzde 235’inin üzerine çıkmış durumda ve artmaya devam ediyor. Buna rağmen piyasalarda besbelli bir panik yok. Bu çelişki, yatırımcıların rehavete mi kapıldığı sorusunu beraberinde getiriyor.
ABD’de borcun ulusal gelire oranı yüzde 100’ü aşmış durumda. Lider Donald Trump, borç servis maliyetlerini düşürmek için Federal Reserve üzerinde faiz indirimi baskısını artırıyor. İngiltere’de ise zayıf büyüme ve artan borç yükü benzeri bir kırılganlık yaratıyor.
Ancak tüm bu ülkeler ortasında, mali paradoksun en çarpıcı biçimde yaşandığı yer Japonya.
Japonya: Borç Rekoru, Piyasa Sükûneti
Japonya, net borcun GSYH’ye oranında yüzde 130, brüt borçta ise yüzde 240 ile global rekorlara sahip. Buna karşın Japonya, bugün global pay senedi yatırımcılarının gözdesi pozisyonunda.
Neden? Zira ABD’ye kıyasla daha istikrarlı görünüyor ve robotik, lojistik ve deniz nakliyatı üzere global tedarik zincirleri açısından kritik şirketlere konut sahipliği yapıyor.
Üstelik Japonya’nın görece yeni lideri Sanae Takaichi, ekonomik ıslahat vaatleriyle yüzde 76 üzere dikkat cazibeli bir halk takviyesine sahip. Bu hafta Tokyo Borsası rekor kırarken, Takaichi’nin gücünü pekiştirmek için erken seçim ilan edeceği ve yaklaşık 135 milyar dolarlık bir teşvik paketi açıklayacağı haberleri piyasaları destekledi.
Yen Çöküyor, Tahvil Faizleri Yükseliyor
Ancak bu optimist tabloya eşlik eden değerli bir ikaz işareti var: Yen. Japon para ünitesi bu hafta dolar karşısında 160 düzeyine kadar geriledi. Bu düzey, hem sembolik hem de ekonomik açıdan dikkat cazibeli.
Üstelik bu zayıflık artık sırf sıfır faiz siyasetine bağlanamıyor. Japon 10 yıllık devlet tahvili (JGB) faizi yüzde 2,16’ya yükselerek son yılların en yüksek düzeylerine çıktı.
IMF ve OECD hesaplamalarına nazaran yen/dolar için satın alma gücü paritesi 90’lı düzeylerde. Mevcut kur, bu hesaplamalara nazaran çok zayıf bir yene işaret ediyor.
Kriz mi, Olağanlaşma mi?
Bazı analistler bu tabloyu yaklaşan bir krizin habercisi olarak okuyor. Milletlerarası Finans Enstitüsü’nün eski başekonomisti Robin Brooks’a nazaran piyasalar Japonya’da faizlerin hâlâ yapay biçimde düşük olduğunu düşünüyor ve artan borç riskine kâfi getiri talep ediyor.
Ancak karşı görüşler de güçlü. Japonya uzmanı Peter Tasker’a nazaran, Japon maliyesi hakkında “kıyamet senaryoları” yazmak kimi çevrelerin güzeline gidiyor. Meğer yaşananlar, Japonya’nın yıllar süren sakinliğin akabinde nihayet olağanlaşmaya başlamasının bir modülü.
Gerçekten de Japonya’da büyüme ve fiyatlar artmaya başladı. Bu da bütçe açığını daraltıyor. Üstelik Japon devlet tahvillerinin yüzde 90’dan fazlası yerli yatırımcıların elinde. Bu durum, mümkün bir borç tekrar yapılandırmasının ABD yahut Avrupa’ya kıyasla daha “sindirilir” olabileceği manasına geliyor.
Görünmeyen Tehlike: Yabancı Fonlar ve “Basis Trade”
Ancak Japonya’yı büsbütün inançta saymak da güç. Bank of Japan’nın son finansal istikrar raporu, yabancı yatırımcıların JGB piyasasındaki süreç hacmini önemli biçimde artırdığını gösteriyor.
Bugün nakit tahvil süreçlerinin yaklaşık üçte ikisi yabancı yatırımcılar tarafından yapılıyor. Hedge fonlar, ABD tahvillerinde de görülen “basis trade” gibisi stratejilerle Japon tahvillerinde durum alıyor.
Bu tıp süreçlerin ani biçimde çözülmesi, 2020’de ABD tahvil piyasasında olduğu üzere zincirleme bir çöküş yaratabilir. Üstelik yen carry trade’in büyüklüğü, bu riski daha da artırıyor.
Asıl Sorun: Global Rehavet
Bu yazı bir kriz kehaneti değil. Ne Japonya’da yarın bir mali çöküş bekleniyor ne de ABD tahvilleri yahut İngiliz gilts piyasasında ani bir kopuş öngörülüyor.
Ancak Japonya örneği, global mali sistemdeki daha büyük bir paradoksu gözler önüne seriyor: Borç daima artıyor, fakat yatırımcılar hükümetlere “şimdilik” güvenmeye devam ediyor. Bu sorunun nasıl çözüleceğine dair ise kimsenin net bir karşılığı yok.
Bu rehavet, 2026’da da sürebilir. Lakin “Wile E. Coyote anı” — yani yatırımcıların bir anda aşağıya bakıp paniklediği o an — sırf sessizlikle engellenemez.
2018’den Bir Hatırlatma
2018’de Davos’ta neredeyse kimse pandemi risklerini ciddiye almıyordu. Akabinde Covid-19 geldi ve herkes “nasıl gözden kaçırdık?” diye sordu. Mali riskler bugün benzeri biçimde “göz önünde ancak konuşulmayan” bir tehdit olabilir.
Sessizlik, bazen gürültü kadar tehlikelidir.
Kaynak: Financial Times, Gillian Tett
Atilla Yeşilada ve Güldem Atabay tarafından kaleme alınan özel raporlarımıza abone olmak ister misiniz? Raporlarımız kurumsal müşterilere yöneliktir. Abonelik fiyatlıdır. Şartları öğrenmek için bize e-mail atın: [email protected]
