ANALİZ: 2025 Bütçe Yılı Analizi: Mali Disiplinde Beklentileri Aşan Performans 

Türkiye iktisadı için kritik bir dönemeç olan 2025 yılı, merkezi idare bütçesi açısından piyasalara “hoş bir sürpriz” yaparak kapandı. Aracı kurumların son raporları, bütçe disiplininin dezenflasyon sürecine beklenenden daha güçlü bir dayanak verdiğini ortaya koyuyor. Bilhassa bütçe açığının GSYH’ye oranının %3 barajının altında kalması, makroekonomik istikrar açısından dönüm noktası olarak görülüyor. İşte Gedik Yatırım, İş Bankası ve Şeker Yatırım’ın datalarından yola çıkarak hazırladığımız kapsamlı 2025 bütçe tahlili.

1. Gedik Yatırım: Gayelerin Ötesinde Bir Muvaffakiyet Hikayesi

Gedik Yatırım’ın ayrıntılı bütçe dökümü, 2025 yılının hem planlanan hem de revize edilen amaçlardan daha güzel sonuçlandığını gösteriyor. OVP’de (Orta Vadeli Program) bütçe açığı maksadı 2,2 trilyon TL olarak revize edilmişti; fakat gerçekleşme 1,8 trilyon TL düzeyinde kaldı. Bu, yalnızca bir sayı değil, tıpkı vakitte bütçe açığının GSYH’ye oranının %4,7’den (2024 sonu) %3,0’ün altına inmesi manasına geliyor.

Gelir Cephesi: Tüketim Canlı, Vergi Tahsilatı Güçlü

Bütçenin gelir tarafında bilhassa KDV ve ÖTV tahsilatlarının beklentileri aşması dikkat çekiyor. Gedik Yatırım, bu durumu iç tüketimin canlı kalmaya devam etmesine bağlıyor. Tahlilde, OVP’deki %3,3’lük büyüme öngörüsünün muhtemelen aşılacağı not ediliyor.

• Kurumlar vs. Gelir Vergisi: Kurumlar vergisi gayelerin 413 milyar TL altında kalsa da, hükümetin uyguladığı stopaj artışları sayesinde gelir vergisi tahsilatı amacın 683 milyar TL üzerine çıktı. Bu “dengeleyici” öge, bütçe gelirlerinin sağlam kalmasını sağladı.

Gider Cephesi: Faiz Dışı Harcamalarda Gerçek Daralma

Harcama tarafında ise tam bir “mali sıkılaşma” tablosu hakim. Aralık ayı özelinde faiz dışı harcamalar nominal olarak yalnızca %3 artarken, enflasyondan arındırıldığında (reel bazda) %23 üzere devasa bir gerileme yaşandı. Yıl genelinde de faiz dışı harcamalardaki artış %32’de kalarak gerçek bazda %2 azalmış oldu. Gedik Yatırım, bu muvaffakiyetin ardında toplumsal güvenlik transferleri ve KİT vazife ziyanı ödemelerinin ödeneklerin altında kalmasının yattığını belirtiyor.

“Zayıf Halka” ve Nakit Dengesi

Ancak raporun uyarısı net: Faiz harcamaları. 2024’te 675 milyar TL olan faiz masrafları, 2025’te 2 trilyon TL’yi aşarak vergi gelirlerinin %18’inden fazlasını yutmaya başladı. Ayrıyeten, zelzele ödeneklerinin gecikmeli kullanımı nedeniyle “nakit bütçe açığının” (2,1 trilyon TL), tahakkuk bazlı bütçe açığından (1,8 trilyon TL) daha yüksek olduğu vurgulanıyor. Bu fark, 2026 yılı için bir likidite baskısı riski taşıyor.

2. İş Bankası Ekonomik Araştırmalar: Enflasyonla Çabada Mali Destek

İş Bankası, 2025 performansını maliye siyasetinin para siyasetiyle (dezenflasyon süreciyle) olan ahengi üzerinden okuyor. Banka analistleri, vergi gelirlerindeki süratli yükseliş ile faiz dışı masraflardaki ölçülü artışın yarattığı sinerjinin bütçe performansını “öngörülenden olumlu” bir noktaya taşıdığını belirtiyor.

2026 İçin Kritik Soru İşareti

İş Bankası tahlilinde en dikkat cazip nokta, Hazine nakit istikrarı ile merkezi idare bütçesi ortasındaki makas. 2,1 trilyon TL’lik nakit açığı, harcamaların bir kısmının “nakit çıkışı” olarak 2026’ya sarktığını gösteriyor. Banka, bu sarkmanın 2026 yılındaki dezenflasyon gayeleri üzerindeki tesirinin “belirleyici bir unsur” olacağını savunuyor. Özetle, 2025’teki mali disiplin takdire şayan olsa da, 2026’ya devreden nakit yükünün yönetilmesi gerekecek.

3. Şeker Yatırım: Çekirdek Göstergeler ve Para-Maliye Siyaseti Eşgüdümü

Şeker Yatırım, bütçenin “çekirdek göstergelerinde” rastgele bir bozulma olmadığını vurgulayarak daha optimist bir perspektif sunuyor. Kurum, maliye siyasetinin artık para siyasetiyle eşgüdümlü olarak “sıkılaştırıcı” bir yapıya büründüğünü söz ediyor.

Faiz Baskısının Hafifleme Potansiyeli

Rapor, bütçe üzerindeki faiz yükünü “geçmiş devir tercihlerinin bir mirası” olarak tanımlıyor. Lakin Şeker Yatırım’a nazaran, para siyaseti dezenflasyonu kalıcı hale getirdikçe ve faiz oranları düştükçe, bütçe üzerindeki faiz baskısı da hafifleyecek. Bu da mali disiplinde bir “pozitif döngü” (virtuous cycle) yaratabilir.

• Sonuç Olarak: Kurum, vergi gelirlerinin aktifliğinin artırılmasının ve sarfiyat kısıtlayıcı siyasetlerin sürdürülmesinin bütçe disiplininde süreklilik için vazgeçilmez olduğunu hatırlatıyor.

---

Genel Kıymetlendirme ve Sonuç

Üç kurumun da üzerinde uzlaştığı temel nokta; Türkiye’nin 2025 yılında harcama tarafında önemli bir irade gösterdiği ve vergi gelirlerinin (özellikle dolaylı vergiler kanalıyla) bütçeyi desteklediğidir. Faiz dışı istikrarın 255 milyar TL fazla vermesi, “deprem sonrası mali toparlanmanın” muvaffakiyetle yönetildiğini kanıtlıyor.

Ancak analistler, 2026 yılı için iki ana riskin altını çiziyor:

1. Faiz Yükü: Vergi gelirlerinin neredeyse beşte birinin faize gitmesi bütçe esnekliğini sınırlıyor.

2. Nakit İstikrarı: Sarsıntıyla ilgili gecikmeli harcamaların nakit istikrarı üzerinden 2026 bütçesini zorlama ihtimali.

Ekonomi idaresinin 2025’te yakaladığı bu ivmeyi, yapısal ıslahatlarla ve sarfiyat denetimiyle desteklemesi, Türkiye’nin risk primini (CDS) düşürmek ve fiyat istikrarını sağlamak için en güçlü kozu olmaya devam edecektir.