UNCTAD: Küresel ekonomide dayanıklılık var ancak büyüme patikası zayıflıyor
Özet:
Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı’nın (UNCTAD) yayımladığı son Dünya Ekonomik Görünümü raporuna nazaran global iktisat direnç göstermeye devam etse de, ticaret tansiyonları, mali baskılar ve artan belirsizlikler görünümü gölgeliyor. Global büyümenin 2026 yılında %2,7’ye yavaşlaması beklenirken, düşük yatırım iştahı ve yapısal meseleler enflasyonun gerilemesine ve mali gevşemeye karşın büyüme ivmesini sınırlıyor.
UNCTAD tarafından yayımlanan rapor, mevcut global şartlar altında daha güçlü bir siyaset eşgüdümü sağlanmadığı takdirde dünyanın kalıcı olarak daha düşük büyüme patikasına kilitlenebileceği ikazında bulunuyor. Rapora nazaran, daralan mali alan, ülkeler ortasında istikrarsız seyreden dezenflasyon süreci ve çok taraflı iş birliğinin zayıflaması; bilhassa gelişmekte olan ve iklim şoklarına açık ekonomilerde Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları’na yönelik ilerlemeyi sekteye uğratıyor.
Küresel büyüme yavaşlıyor, tablo bölgesel olarak dengesiz
UNCTAD varsayımlarına nazaran global iktisat 2026 yılında %2,7 büyüyecek, 2027’de ise hudutlu bir toparlanmayla %2,9’a yükselecek. Lakin bu oranlar, pandemi öncesi ortalama büyüme suratı olan %3,2’nin bariz biçimde altında kalmaya devam edecek.
Raporda, ABD ve Asya’nın kimi bölgelerinde iç talep ve siyaset gevşemesinin ekonomik faaliyeti desteklediği belirtilirken, Avrupa’da büyümenin zayıf seyrettiği vurgulanıyor. Gelişmekte olan ülkelerde ise yüksek borçluluk ve artan iklim kaynaklı şoklar, ekonomik performansı baskılayan temel ögeler olarak öne çıkıyor.
Ticaret ve yatırımlar için riskler artıyor
2025 yılında global ticaret, beklenenden daha güçlü bir performans sergiledi. Bu görünümde, muhtemel gümrük tarifeleri öncesinde yapılan öne çekilmiş sevkiyatlar ve hizmet ihracatındaki artış tesirli oldu. Lakin UNCTAD, bu süreksiz takviyelerin 2026’da ortadan kalkacağını ve global ticaret büyümesinin yine yavaşlayacağını öngörüyor.
Artan ticaret manileri ve siyaset meçhullüğü, yatırımlar üzerindeki baskıyı artırırken, yatırım harcamalarının birçok bölgede zayıf seyrini sürdürdüğü belirtiliyor. Bu durum, orta vadeli büyüme potansiyelini sınırlayan temel risklerden biri olarak bedellendiriliyor.
Enflasyon düşüyor lakin hayat pahalılığı sürüyor
Rapora nazaran global manşet enflasyonun 2026 yılında %3,1’e gerilemesi, 2025’teki %3,4 düzeyine kıyasla olumlu bir gelişme olarak öne çıkıyor. Buna rağmen, yüksek fiyat düzeyleri bilhassa düşük gelirli hanehalklarının gerçek gelirlerini aşındırmaya devam ediyor.
Gıda, güç ve konut maliyetleri; hem hayat pahalılığı baskısının hem de gelir eşitsizliğinin esas kaynakları olmaya devam ediyor. UNCTAD, enflasyondaki düşüşe karşın toplumsal refah üzerindeki baskıların kısa vadede ortadan kalkmayacağına dikkat çekiyor.
Finansal şartlar gevşedi, kırılganlık sürüyor
Küresel ölçekte faiz oranlarının düşmesi ve piyasa algısının güzelleşmesi, sermaye akımlarında hudutlu bir canlanma sağladı. Lakin rapor, bilhassa yapay zekâ ilişkili kesimlerde varlık fiyatlarının çok pahalanmış olabileceği ihtarında bulunuyor.
Buna ek olarak, borçlanma maliyetleri her ne kadar gerilemiş olsa da, birçok gelişmekte olan ülke yüksek borç yükü ve uygun maliyetli finansmana erişimde yaşanan zorluklar nedeniyle kırılgan pozisyonunu koruyor.
UNCTAD’dan siyaset önerileri
Raporda global iktisat için dört temel siyaset önerisi öne çıkıyor. Birinci olarak, kalıcı fiyat baskılarıyla çabada sadece para siyasetinin kâfi olmadığına dikkat çekiliyor. Para, maliye ve sanayi siyasetleri ortasında daha güçlü bir eşgüdüm sağlanmasının; enflasyonu istikrara kavuşturmak, yatırımları desteklemek ve kırılgan kümeleri korumak açısından kritik olduğu vurgulanıyor.
İkinci olarak, maliye siyasetinin stratejik ve emniyetli biçimde kullanılması öneriliyor. Amaçlı ve süreksiz takviyelerin hayat pahalılığına karşı hanehalklarını koruyabileceği, fakat orta vadeli mali planlar ve ihtiyatlı borç idaresiyle mali alanın tekrar inşa edilmesi gerektiği söz ediliyor.
Üçüncü başlıkta, çok taraflı iş birliği ve kalkınma finansmanının ölçek büyütmesi gerektiği belirtiliyor. Sevilla Taahhüdü kapsamında borç ıslahatı, imtiyazlı finansman ve iklim finansmanının genişletilmesi; yatırım açıklarının kapatılması ve sistemik risklerin azaltılması açısından hayati görülüyor.
Son olarak, açık ve kurallara dayalı global ticaret sisteminin güçlendirilmesi daveti yapılıyor. Şeffaflık, öngörülebilirlik ve iş birliğinin artırılmasının, giderek parçalanan global iktisatta büyümeyi desteklemek için merkezi kıymet taşıdığı vurgulanıyor.
Atilla Yeşilada ve Güldem Atabay tarafından kaleme alınan özel raporlarımıza abone olmak ister misiniz? Raporlarımız kurumsal müşterilere yöneliktir. Abonelik fiyatlıdır. Şartları öğrenmek için bize e-mail atın: [email protected]
