ANALİZ: Bütçede Ana Eğilim OVP Hedeflerinin Üzerinde Açığa İşaret Ediyor
Merkezi idare bütçesi temmuzda 23,9 milyar TL açık verdi; faiz dışı istikrar 110,7 milyar TL fazla oldu. Birinci 7 ayda bütçe açığı 1,004 trilyon TL’ye çıkarken, 12 aylık kümülatif açık 2,3 trilyon TL ile yataya yakın seyrini korudu. Faiz harcamalarındaki yüksek tempo, OVP’deki toplam bütçe açığı amacının (GSYH’nin %3,1’i) tutturulmasını zorlaştırıyor.
Öne Çıkanlar
-
Temmuz bütçesi: 23,9 milyar TL açık; Hazine nakit açığı (68,5 milyar TL) altında kaldı.
-
Faiz dışı istikrar: Temmuzda 110,7 milyar TL fazla (mevsimsellikten arındırılmış bilgilerde son iki aydır fazla).
-
Yıl başından bu yana: Ocak–Temmuz bütçe açığı 1,004 trilyon TL.
-
12 aylık kümülatif: Toplam açık 2,3 trilyon TL, faiz dışı açık 417 milyar TL.
-
OVP tesiri: Faiz dışı istikrarın ulusal gelire oranla %0 maksadı için ikinci yarıda mali sıkılaşma gerekecek. Yüksek faiz harcamaları, toplam açık maksadını (GSYH’nin %3,1’i) riske atıyor.
-
Takvim: Eylül ayında yeni OVP amaçları açıklanacak.
Gelir Tarafı: Vergi Motoru Çalışıyor, Kompozisyon Önemli
Toplam gelirler:
-
Temmuz: 1.096,9 milyar TL (yıllık +%50,1).
-
Ocak–Temmuz: 6.695 milyar TL (yıllık +%46,8).
Vergi gelirleri:
-
Temmuz: +%55,3;
-
Ocak–Temmuz: 5.721 milyar TL, +%49,6.
Alt başlıklar:
-
Gelir vergisi: Temmuzda +%91,9 (istihdam ve beyan tesiri öne çıkıyor).
-
Kurumlar vergisi: –%16,5 (geçen yılın yüksek bazına ve kârlılık dinamiklerine bağlı zayıflık).
-
KDV (dâhilde): +%59,5; KDV (ithalattan): +%38,3.
-
Mevsim & fiyat tesirlerinden arındırılmış: Dâhilde alınan KDV aylık –%8,2, ithalde alınan KDV +%6,3.
-
-
ÖTV toplam: +%34,6.
-
Petrol/doğalgaz ÖTV: +%38,0.
-
Motorlu taşıt ÖTV: +%26,1; yılın birinci 7 ayında toplam ÖTV’nin %37’si, toplam vergi gelirlerinin %6,6’sı.
-
Tütün ÖTV: +%28,5; birinci 7 ayda toplam ÖTV’nin %22’si.
-
Trendler:
-
Mevsimsellikten arındırılmış vergi gelirleri Haziran +%5,5’in akabinde Temmuz +%2,4.
-
Fiyat ve mevsim tesirlerinden arındırılmış vergi gelirleri aylık artış %2,9 → %0,7’ye geriledi. Alt kalemlerde gelir vergisi ve ithal KDV dışı kalemlerde düşüş görüldü.
Değerlendirme: İç talep göstergeleri ve fiyat tesirleri vergi tahsilatını desteklese de, momentumda yavaşlama işareti var. KDV kompozisyonu (dâhili zayıf, ithal güçlü) tüketim ve ithalat kanalı ayrışmasına işaret ediyor.
Gider Tarafı: Faiz Yükü Artıyor, Cari Transferler ve Sermaye Masrafları Hızlı
Toplam harcamalar:
-
Temmuz: 1.120,8 milyar TL (yıllık +%35,4).
-
Ocak–Temmuz: 7.700 milyar TL, +%42,4.
Faiz dışı harcamalar:
-
Temmuz: +%34,1;
-
Ocak–Temmuz: 6.454 milyar TL, +%36,2.
Alt başlıklar:
-
Cari transferler: Temmuz +%40,5.
-
KİT görevlendirme: 38,3 milyar TL (22,0 BOTAŞ, 16,3 EÜAŞ).
-
Ocak–Temmuz toplam: 223,3 milyar TL (120,2 EÜAŞ, 101,5 BOTAŞ, 1,6 TKİ).
-
-
Sermaye sarfiyatları (yatırımlar dahil): Temmuz +%37,3; mevsimsel arındırılmış aylık +%7,4.
-
Mal ve hizmet alımları: +%36,1; personel masrafları +%30,7.
-
Borç verme: –%29,5 ile 25,5 milyar TL. Bunun 17,1 milyar TL’si KİT’lere sermaye transferi (15,3 TCDD, 1,2 TTK).
Faiz sarfiyatları:
-
Temmuz: 134,6 milyar TL (+%45,4).
-
Ocak–Temmuz: 1.246 milyar TL (+%86,8).
Mevsim & fiyat tesirlerinden arındırılmış:
-
Faiz dışı harcamalar Haziran –%8,4 düşüş sonrası Temmuz +%2,6 arttı. Aylık bazda işçi, mal–hizmet ve sermaye transferleri dışı kalemlerde artış öne çıktı.
Değerlendirme: Masraf kompozisyonunda cari transferler ve yatırımlar güçlü; fakat faiz ödemeleri bütçenin ana baskı ögesi. Toplam harcama artışının gelir artışının altında kalması kısa vadede olumlu; yeniden de faiz yükü OVP amaçları açısından kritik risk.
OVP Perspektifi: İkinci Yarıda “Mali Sıkılaşma” Zaruri
-
Faiz dışı istikrar maksadı (GSYH’ye oranla %0): Mevcut eğilim, yılın ikinci yarısında harcama disiplini ve gelir artırıcı kalıcı önlemleri mecburî kılıyor.
-
Toplam açık gayesi (GSYH’nin %3,1’i): Yüksek faiz giderleri nedeniyle amaca ulaşmak zor görünüyor.
-
Politika çıkarsaması: Harcamalarda önceliklendirme, KİT görevlendirme ve transferlerde etkinlik, vergi tabanının genişletilmesi ve kayıt dışı ile mücadele öne çıkıyor.
-
Takvim: Eylül OVP güncellemesi; büyüme–enflasyon–borçlanma patikasına uyumlu güncellenmiş bütçe çerçevesi bekleniyor.
Sonuç: Bütçe “fazladan sıkılaşma” istiyor
Temmuz bilgileri, kısa vadede faiz dışı istikrarda pozitif sürprize işaret etse de 12 aylık görünüm OVP gayelerine kıyasla daha geniş bir açık ima ediyor. Bilhassa faiz harcamalarındaki tırmanış, toplam açıkta kalıcılık riski yaratıyor. İkinci yarıda mali duruşun bariz sıkılaşması, 2026’ya devreden riskleri sınırlamak ismine kritik olacak.
Kaynak: Akbank Ekonomik Araştırmalar
Atilla Yeşilada & Güldem Atabay’ın günlük/haftalık strateji notları ile BIST–FX–tahvil–emtia analizleri için kurumsal abonelik: [email protected]
Not: Ücretli/kurumsal hizmettir. Yatırım tavsiyesi değildir.
